راهکارهای مقابله با جنگ نرم
(پرسش و پاسخ):
۱۴۰۵/۰۶/۱۴
پرسش: از منظر آموزه‌های وحیانی چه راهکارهایی جهت مقابله با جنگ نرم دشمنان ارائه شده است؟
پاسخ: اعتقادات و باورهای مردم، زیربنای اخلاق و رفتار افراد در جامعه‌اند. از این‌رو در مقابله با جنگ نرم، اولویت با اصلاح و بازسازی و تثبیت باورهای جامعه است که در اینجا به اهم موارد آن می‌پردازیم:
۱- تعمیق و ترویج باورها و ارزش‌های دینی
اعتقادات و باورها که در ایمان به خداوند و عمل صالح تجلی پیدا می‌کند، بزرگ‌ترین عامل پیروزی بر دشمنان اسلام و مشکلات و چالش‌ها می‌باشد. هرچه این ایمان قوی‌تر و عمیق‌تر باشد و در ظرف روح و قلب آدمی جای گرفته باشد، کارایی آن نیز بیشتر و مؤثرتر خواهد بود. تعمیق باورهای دینی در جامعه، همچون سدی پولادین، مانع هرگونه نفوذ و تأثیرگذاری جنگ نرم در جامعه می‌شود. آری، ایمان راسخ، انسان‌ها را در مقابل آثار تخریبی جنگ نرم دشمنان اسلام، مصونیت بخشیده و بر تعهد و مسئولیت آنان می‌افزاید. برای اعتقادات و باورها سه مرحله وجود دارد: ۱- علم‌الیقین ۲- عین‌الیقین ۳- حق‌الیقین. علم‌الیقین یعنی اینکه انسان با دلایل گوناگونی به چیزی دانا شود، مانند: کسی که با مشاهده دود به وجود آتش اعتقاد و باور پیدا می‌کند. عین‌الیقین یعنی اینکه انسان به مرحله مشاهده می‌رسد و مثلاً آتش را می‌بیند و علم‌الیقین او تقویت و تشدید می‌شود. و بالاخره حق‌الیقین آخرین مرحله حق‌الیقین است که در آتش وارد شود و حرارت و سوزش آن را با تمام وجود حس کرده و به صفات آتش پی می‌برد، که این بالاترین مرحله یقین است. به بیان دیگر مرحله اول یعنی علم‌الیقین جنبه عمومی دارد، مرحله دوم یعنی عین‌الیقین برای پرهیزکاران است، و مرحله سوم یعنی حق‌الیقین مخصوص خاصان و مقربان است.
در آیاتی از قرآن کریم، به نقش ایمان‌های سطحی و ایمان‌های عمیق در مقابله با جنگ نرم دشمنان اشاره شده است: ۱- «قالت الاعراب آمنّا قل لم تومنوا ولكن قولوا اسلمنا ولما يدخل الإيمان في قلوبكم» اعراب بادیه‌نشین گفتند: ایمان آورده‌ایم. بگو شما ایمان نیاورده‌‌اید، ولی بگویید اسلام آورده‌ایم، زیرا هنوز ایمان وارد قلوب شما نشده است. (حجرات-۱۴) 2- «يا ايها الذين امنوا، امنوا بالله ورسوله والكتاب الذي نزل على رسوله و الكتاب الذي انزل من قبل» ای کسانی که ایمان آورده‌اید، به خدا و پیامبرش و کتابی که بر پیامبرش نازل کرد و کتاب آسمانی که پیش از آن فرستاده است، ایمان بیاورید.(نساء-136) علامه طباطبایی (ره) در تفسیر این آیه می‌فرماید: در این آیه شریفه مؤمنین را با اینکه ایمان آورده‌اند، دستوری می‌دهد برای بار دوم ایمان بیاورند، مراد از ایمان اول، ایمان به طور اجمال و سر بسته و در بسته است و مراد از ایمان، ایمان عمیق و مستحکم است. هر مومن باید خود را به مرحله بالاتری از ایمان برساند، و گاهی فراتر رفته و به ایمانش عمق بخشد و از سطحی‌نگری بیرون بیاید، تا فشارها، هوا و هوس‌ها، تهدید و تطمیع‌های دشمن در او اثر نکند. علاوه بر این، با نهادینه‌سازی، ترویج و گسترش باورها و ارزش‌های دینی، دشمنان را در اغواگری ناکام و ناامید سازد، و در راه فلاح و رستگاری را بپیماید. از مهم‌ترین راهکارهای تعمیق و گسترش ارزش‌های دینی، مسئله «معاد باوری» است. سوره‌های آغازین عصر نزول به طور کامل درباره ایمان به معاد و روز رستاخیز است.
2- رعایت تقوا و دوری جستن از وسوسه‌های شیطان
یکی از مهم‌ترین راهبردهای جنگ نرم دشمنان، وسوسه و زینت جلوه دادن ناهنجاری‌های اعتقادی، اخلاقی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی و... است. شیاطین و دشمنان در جنگ نرم، با اغواگری و وسوسه، در پی به دام انداختن مردم به ویژه جوانان هستند، چرا که بسیاری از لغزش‌ها در مسیر وسوسه‌ها قرار دارد. از این رو قرآن کریم، شیاطین این دشمنان جنگ نرم را به نام «وسواس خناس»(ناس-4) وسوسه‌گر پنهان‌کار نام نهاده است. از سوی دیگر درون آدمی نفس اماره قرار دارد که گیرنده خوبی برای وسوسه‌های شیطان است. و آدمی را به راه‌های بد و ناهنجار می‌کشاند؛ «ان النفس لَاَمّارةٌ بالسوء» (یوسف -53) در این راستا تنها عامل نیرومند درونی که می‌تواند در مقابل وسوسه‌های شیطانی و نفس اماره بایستد، تقوا، خداوپروائی و پرهیز از وسوسه‌های شیطان است. بهترین راهکاری که در این عرصه، انسان و جامعه را از انواع آسیب‌ها مصون نگه می‌دارد، تقوا و پناه بردن به خداوند است. خداوند در قرآن کریم می‌فرماید: «وَإِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطَانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللهِ» اگر شیطانی خواست با وسوسه‌ای زیر پایت بنشیند، به خدا پناه ببر(سوره اعراف، آیه ۲۰۰). دلیل آن هم روشن است، زیرا همواره بر سر راه انسان‌ها، وسوسه‌های شیطانی، در شکل مقام، مال، شهوت، و... خودنمایی و جلوه می‌کند و شیطان و شیطان‌صفتان می‌کوشند با جنگ نرم، به واسطه این وسوسه‌ها، آنان را از مسیر الهی منحرف سازند و از هدفشان باز دارند.
3- بازگویی حقایق و جهاد تبیین
از دیگر راهکارهای اعتقادی مقابله با جنگ نرم، بازگویی حقایق و پنهان نکردن آن و جهاد تبیین است. دشمنان در جنگ نرم به راهکار «کتمان و تحریف حقایق» روی می‌آورند، همچنان که دانشمندان یهود و نصاری، با کتمان و تحریف حقایق، مانع گرایش ملت‌های مسیحی و یهودی به اسلام شدند.(بقره- 159) و آنان را از داشتن اعتقادات و باورهای صحیح و درست بازداشتند. انسان به طور فطری خواهان حق و حقیقت است. بازگویی و تبیین حقایق به تجلی این فطرت کمک می‌کند و از انحراف او جلوگیری می‌کند. از این رو تبیین حقایق از راهکارهایی است که به مردم بینش و بصیرت می‌بخشند و به رسوایی تحریف‌کنندگان و کتمان‌گران حقایق می‌انجامد و جنگ نرم آنان را خنثی می‌نماید. قرآن کریم می‌فرماید: «جاهدوا فی الله حق جهاده» و در راه خدا جهاد کنید و حق جهادش را ادا نمایید.(حج- 78) همچنین در آیه دیگری می‌فرماید: «فلا تطع الکافرین و جاهدهم به جهادا کبیرا» پس از کافران اطاعت نکن و بدین‌وسیله(قرآن) با آنان جهاد کن. جهادی بزرگ.(فرقان- 52) جهاد کبیر جهاد با قرآن است که بهترین ابزار جهاد علمی و فرهنگی و نیرومندترین وسیله مناقشه و محاجه با دشمنان اسلام است. بنابراین جهاد در راه خدا را به طور مطلق در همه عرصه‌ها باید ادا کرد، اما جهاد تبیین را با آموزه‌های وحیانی قرآن به بهترین شکل آن می‌توان انجام داد.
4- مقاومت و سازش‌ناپذیری بر سر اصول و مبانی اعتقادی
تاریخ اسلام نشان می‌دهد، هرگاه مسلمانان بر سر مبانی و اصول اعتقادی خود، مقاوم و پایدار ماندند، توانستند دشمنان عنود خود را در جنگ نرم به چالش بکشند و آنان را در رسیدن به آمالشان ناکام بگذارند. قرآن کریم در سوره کافرون هرگونه سازشکاری و نرمش بر سر مبانی و اصول دینی را نفی می‌کند و مسلمانان را به شرط برخورداری از ایمان به خداوند از همه برتر می‌داند.(آل عمران- 139) مشرکان و کافران عصر ما نیز دائما در پی آن هستند که مسلمانان با آنها سازش کرده و فرهنگ آنها را بپذیرند که قرآن با صراحت ما را از این کار منع کرده و می‌فرماید: «فلا تطع المکذبین ودوا لوتدهن فیدهنون» از تکذیب‌کنندگان اطاعت مکن، آنها دوست دارند(در مورد انحراف از حق) نرمش نشان دهی تا آنها هم نرمش نشان دهند.(قلم- 8 و 9) آری هرگونه سازش و نرمش در مبانی و اصول و دادن امتیاز به دشمنان، به امید دستیابی به منافعی که دشمنان پیشنهاد می‌دهند، انحراف از دین الهی محسوب می‌شود. قرآن کریم همچنین رضایت کفار را در دست برداشتن کامل از مبانی و اصول و آرمان‌های الهی می‌داند. همچنان که خداوند می‌فرماید: «ولن ترضی عنک الیهود و لا النصاری، حتی تتبع ملتهم» یهودی‌ها و مسیحی‌ها هیچ‌وقت از تو راضی نمی‌شوند، مگر اینکه از دین آنها پیروی کنی.(بقره-120)
5- نقد مبانی فکری و باورهای اعتقادی دشمن
از دیگر راهکارهای مقابله با جنگ نرم دشمنان، نقد و به چالش کشیدن مبانی فکری و باورهای اعتقادی دشمنان، با منطق و استدلال محکم است. دشمنان معاند اسلام می‌کوشند با جنگ نرم، آیین باطل و تحریف‌شده خود را برتر از آیین اسلام معرفی کرده و باورهای غلط و باطل خود را به جامعه تحمیل کنند. آنها با نشر شبهات و سؤالات انحرافی، حقایق را بر مسلمانان مشتبه می‌سازند. بنابراین راهکار مقابله با این شیوه جنگ نرم، نقد مبانی و اصول فکری و عقیدتی آنها است. به عنوان مثال قرآن کریم در مورد ادعای یهود و نصاری می‌فرماید: آنها گفتند، هیچ‌کس جز یهود یا نصاری هرگز داخل بهشت نخواهد شد.
این پندار و آرزوی آنهاست. بگو! اگر راست می‌گویید: دلیل خود را بر این موضوع بیاورید.(بقره-111) همچنین قوم یهود ادعا دارند زندگی قرین به سعادت در آخرت از آن آنهاست و بهشت را خاص خود می‌دانند.(بقره-94) قرآن کریم در نقد مبانی فکری این گروه می‌فرماید: بهشت و پاداش خداوند و نیل به سعادت جاودان، در انحصار هیچ طایفه‌ای نیست و این تفکر نژادپرستانه و تعصب‌های نابجا را به طور کلی نفی می‌کند، و سعادت و خوشبختی را از انحضار طایفه خاصی بیرون می‌آورد، فقط معیار رستگاری را در ایمان و عمل صالح می‌داند.(تفسیر نمونه، ج1، ص402-404)
6- مبارزه با عقاید باطل
از دیگر راهکارهای مقابله با جنگ نرم دشمنان، مبارزه با عقاید و آرمان‌های کفر و الحاد است. قرآن کریم از زبان حضرت ابراهیم(ع) می‌فرماید: «اتعبدون ما تنحتون» آیا بت‌هایی را می‌پرستید که خودتان تراشیده‌اید؟ (صافات- 95) آری حضرت ابراهیم هم با منطق و استدلال و هم در عمل، به مبارزه با شرک و بت‌پرستی اقدام کرد. بت و بت‌پرستی مفهوم وسیعی دارد، و هر نوع توجه به غیرخدا را در هر شکل و صورت شامل می‌شود. طبق حدیث معروف که هر چه انسان را به خود مشغول، و از خدا دور سازد بت اوست. (تفسیر نمونه، ج 13، ص 433). امام علی(ع) در مقابل عقاید باطل و انحرافات عقیدتی که دشمنان حق و حقیقت با جنگ نرم به آن دامن می‌زدند به مبارزه می‌پرداخت، هدایت‌گری و بصیرت‌بخشی، عملا مقابل عقاید باطل منحرفان می‌ایستاد. آن حضرت فرمود: «امروز ما بدان جهت با برادران مسلمانمان وارد جنگ شده‌ایم که انحراف، کجی، شبهه و تأویل در اسلام وارد شده است. (نهج‌البلاغه- خطبه 122) مردی از حسن بصری در مورد امیرمومنان علی(ع) پرسید، و او در پاسخ گفت: راه دین را به مردم نمایاند و زمانی که دین به انحراف گراییده بود، آن را راست کرد. (المصنف، ابن ابی‌شعبه، ج 12، ص 83) در عصر امام سجاد(ع)، گروه‌های منحرفی چون مرجئه و مجسمه و... نیز در نشر عقاید باطل فعالیت داشتند. آن حضرت علی‌رغم جو خفقان سیاسی، در قالب دعا به مبارزه با عقاید باطل و انحرافات پرداخت که صحیفه سجادیه حاصل آن است. امام باقر(ع) و امام صادق(ع) علاوه بر مبارزه با عقاید باطل، به عنوان یک سیره مستمر، شاگردانی را تربیت کردند، تا در مقابل نشر عقاید باطل و انحرافات به مبارزه برخیزند، و ضمن پاسخگویی به شبهات و سؤالات عقاید باطل را به چالش کشیده، و جلوی نشر آنها را در جامعه بگیرند.
7- تقویت روحیه استکبار ستیزی
استکبار شیطانی و دشمنان کینه‌توز، پیوسته بر طبل دشمنی با اسلام می‌کوبند و آشکارا تسلیم‌پذیری و ذلت جهان اسلام را خواستارند. قرآن کریم این دشمنی را به طور مکرر به مومنان هشدار داده و می‌فرماید: «شیطان دشمن شماست. پس او را دشمن بدانید. او حزب و هواداران خود را به این دعوت می‌کند که اهل آتش سوزان (جهنم) باشند.»(فاطر-6) و در سوره یس آیه 60 باز هم این هشدار را به مومنان می‌دهد، برای اینکه آنها بیدار باشند و بدانند استکبار شیطانی و یاران او با همه توان به میدان آمده تا وجهه استکبارستیزی و گرایش به ارزش‌های دینی و روحیه انقلابی مومنان را خنثی کنند یا کاهش دهند. آنچه دشمنان و استکبار شیطانی جهانی را به خشم آورده و امنیت روانی را از آنان گرفته، روحیه ضداستکباری مردم مسلمان و انقلابی ایران است. بنابراین تلاش دشمنان اسلام، تضعیف این روحیه ضداستکباری است، که باید همواره در جهت تقویت و تشدید آن تلاش کرد.
8- هوشیاری و بصیرت‌افزایی
بصیرت به معنای عقل، زیرکی، فطانت، هوشیاری، عبرت گرفتن، اندرز گرفتن، گواه، دلیل، بینش و فراست واقعی است.(لسان‌العرب، ابن‌منظور، ذیل ماده بصر). بصیرت چراغ و قطب‌نمای معنویت است. یعنی دیدن عمیق جریان‌ها، تحرک‌ها، توطئه‌ها و اهداف پس پرده تبلیغات دشمنان و استکبار جهانی. به همین دلیل انسان‌های بابصیرت، کمتر فریب تبلیغات دشمن را خورده و به دام جنگ نرم آنان گرفتار می‌آیند. قرآن کریم می‌فرماید: «(ای پیامبر!) بگو! این راه من است که با بصیرت تمام، خود و پیروانم را به سوی خدا دعوت می‌کنم».(یوسف-108) امام علی(ع) می‌فرماید: «فقد البصر اهون من فقدان البصیره» فقدان چشم از فقدان بصیرت آسان‌تر است.(غررالحکم- ص41) بنابراین مستکبران معاند می‌کوشند این چراغ راه و قطب‌نما را از ملت‌ها بگیرند، تا بسترهای سلطه خود را که بر جهل و ناآگاهی و فقدان بصیرت مردمان بنا شده، آماده نگهدارند. به همین دلیل، از شیوه‌های جنگ نرم دشمنان و استکبار، غفلت‌آفرینی، انحراف مردم از واقعیت‌ها و حقایق، سانسور حقایق، و در جهل و غفلت نگه داشتن مردم است.
9- تقویت روحیه ولایتمداری
یکی دیگر از مهم‌ترین راهکارهای مقابله با جنگ نرم دشمنان اسلام، برخورداری از روحیه ولایتمداری و تقویت آن است. ولایت پیامبر اکرم(ص)، ولایت ائمه معصومین(ع) و ولایت فقیه که در طول هم و همه برگرفته از ولایت خداوند است. قرآن کریم می‌فرماید: «من یطع‌الرسول فقد اطاع الله» هرکس از پیامبر اطاعت کند، از خدا اطاعت کرده است.» (نساء- 80)
بنابراین پیروی از رسول خدا(ص) و از ائمه معصومین(ع) و در عصر غیبت کبری از ولی فقیه جامع‌الشرایط پیروی از دستورات خداوند است، چرا که اینان به عنوان رهبران الهی، نشانه‌های دین و واسطه‌های بین بندگان و خداوند هستند. همچنان که امام صادق(ع) می‌فرماید: «الامام علم بین الله عزوجل و بین خلقه فمن عرفه کان مؤمنا و من انکر «کان کافرا» امام، علم و نشانه بین خدا و بندگان اوست. کسی که او را شناخت(و دنبال او حرکت کرد) مؤمن است و کسی که او را انکار کرد، کافر است.(بحارالانوار، ج 23، ص 88) دشمنان اسلام و استکبار شیطانی می‌کوشند این ولایتمداری را از مؤمنان در جنگ نرم بگیرند، در این صورت است که آنها پیروز میدان خواهند شد. قرآن کریم می‌فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از خدا اطاعت کنید و از رسول و اولی‌الامر خویش فرمان برید و چون در امری اختلاف کردید، اگر به خدا و روز قیامت ایمان دارید، به خدا و پیامبر(ص) رجوع کنید. در این(سلوک مبارک) خیر(شما در آن) است و سرانجامی بهتر دارد.(نساء- 59)
10- اعتماد نکردن به دشمن
یکی دیگر از راهکارهای مقابله با جنگ نرم دشمنان، بی‌اعتمادی به دشمن و سازش نکردن با نظام‌های ستمگر است. بدیهی است که همکاری نکردن با نظام‌های ظالم و سلطه‌طلب موجب تضعیف قدرت آنها خواهد شد.
قرآن کریم می‌فرماید: «ولا ترکنوا الی الذین ظلموا فتمسکم النار» به ستمکاران اعتماد نکنید که آتش شما را می‌سوزاند.(هود- 113)
رکون به معنای اعتمادی است که توأم با میل و رغبت باشد. در فقه اسلامی بحث گسترده‌ای درباره «اعانت بر اثم» و «معاونت ظلمه» با احادیث فراوانی داریم که نشان می‌دهد، یکی از زشت‌ترین و سنگین‌ترین گناهان، اعتماد کردن به ظالمان و یاری رساندن به آنها است. کمک به ستمگران به طور طبیعی باعث قدرت یافتن آنها می‌شود. قرآن کریم در نهی از این کار می‌فرماید: «ولاتعاونوا علی الاثم والعدوان» و به گناه و تجاوز هرگز کمک نکنید.(مائده- 2)
«ابراهیم ابن محمد همدانی» می‌گوید: از حضرت رضا(ع) شنیدم که می‌‌فرمود: هرکس گنهکاری را دوست داشته باشد، گنهکار است و هرکس شخص مطیع خدا را دوست داشته باشد، او نیز مطیع خدا است. کسی که به ظالم کمک کند، ظالم است و هرکس عادلی را خوار کند، خوار است. بین خدا و احدی قرابت و خویشاوندی نیست. هیچ‌کس به خدا جز با اطاعت نزدیک نمی‌شود.(عیون اخبارالرضا، ج 2، ص 237)
۱۱- گسترش وحدت و همدلی
از اهدافی که دشمن در جنگ نرم تعقیب می‌کند، اختلاف و شکاف بین مسلمانان و امت اسلام است. ایجاد گروه‌ها و احزاب معاند، تقسیم مردم به چپگرا، راستگرا، تندرو و کندرو... از دسیسه‌های استکبار است. همچنان که قرآن کریم این شیوه را به فرعون نسبت داده و می‌فرماید: «ان فرعون علی فی‌الارض و جعل اهلها شیعا یستضعف طائفه منهم» فرعون در زمین برتری‌جویی کرد و اهل آن را به گروه‌های مختلفی تقسیم نمود، گروهی را به ضعف و ناتوانی می‌کشاند(قصص- 4) چرا که به واسطه اختلاف میان امت‌ها است که دشمن می‌تواند به مقاصد شوم خود برسد. این گزاره از راهبردهای کلیدی سیاست خارجی انگلستان استعمارگر است که «اختلاف بینداز و حکومت کن!» به همین دلیل خداوند از گروه‌گرایی و تفرقه میان امت مسلمان بیزار است و می‌فرماید: «(ای پیامبر! تو را با آنها که دین خود را فرقه فرقه کردند و گروه گروه شدند کاری نیست.(انعام- 159) موارد دیگری نیز در راستای مقابله با جنگ نرم مطرح است که به عناوین اصلی آن بسنده می‌کنیم:
11- تقویت روحیه امید و خودباوری
12- تقویت نظارت همگانی و اجرای امر به معروف و نهی از منکر
13- اجرای عدالت و احکام الهی
14- تبیین مضرات مفاسد و ناهنجاری‌ها
15- تقویت ایمان و توکل به خدا
16- دستیابی به برتری علمی و نگاه علمی
17- توجه به نخبگان و به‌کارگیری آنان
18- پاسخگویی به سوالات و شبهات در سطوح مختلف
19-...