آسیب‌های فکری از دیدگاه قرآن
۱۴۰۵/۰۶/۱۴
.jpg)
1- پیروی از ظنّ و گمان به‌جاى علم و يقين
اگر بشر خود را مقيد كند كه در مسائل، تابع يقين باشد و گمان را به عوض يقين نپذيرد، به خطا نخواهد افتاد.
قرآن روى اين مسئله بسيار تأكيد نموده است و حتى در يك جا تصريح دارد كه بزرگ‌ترين لغزشگاه فكرى بشر همين پيروى از گمان است.
قرآن در جاى ديگر خطاب به پيامبر(ص) مى‌فرمايد:
اكثر مردم زمين چنينند كه از گمان پيروى مى‌كنند. تو هم اگر بخواهى از آنها پيروى كنى تو را نيز گمراه مى كنند چون مردم تابع گمانند نه يقين و به همين دليل خطا مى كنند. (انعام/۱۱۶)(1)
2- شتابزدگى در قضاوت و اظهار نظر
قرآن كريم در برخى از آيات خود به اين حقيقت گوشزد مى كند كه بعضى از مردم با اينكه علم و اطلاعشان درباره يك مطلب ناقص است و احتياج دارند بيش از آنچه علم و اطلاع دارند اطلاعاتى جمع آورى كنند، حوصله به خرج نداده و رأى خود را صادر مى كنند.
قرآن كريم مكرر بشر را متوجه مى‌سازد به اينكه سرمايه علمى او براى پاره‌‌اى از قضاوت‌هاى بزرگ كافى نيست، اندك است، او را به كمى سرمايه‌‌اش متنبه مى‌كند و مى‌فرمايد:
از علم، فقط اندكى به شما داده شده نه آن‌قدر كه براى اين قضاوت‌هاى بزرگ كافى باشد. (اسراء /۸۵)(2)
ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
1- مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى(پنج مقاله)، ج30، صص: 209-208.
2- مجموعه آثار استاد شهيد مطهرى (آشنايى با قرآن(1- 5))، ج26، صص: 65-64- با تلخیص و ویرایش.
به‌کارگیری وسیله مقدس برای هدف مقدس
گفتند: یکی از علمای بزرگ یکی از شهرستان‌ها پای منبری نشسته بود. یک آقایی که شال سیّدی به سر داشت، روضه‌های دروغ می‌خواند.
آن آقا که از مجتهدین خیلی بزرگ بوده، از پای منبر گفت: آقا این‌ها چیست داری می‌گویی؟
یک وقت او از بالای منبر فریاد زد: تو برو دنبال فقه و اصولت، اختیار جدّ خودم را دارم، هرچه دلم بخواهد می‌گویم.
«اختیار جدّم را دارم» یعنی چه؟!
یکی از راه‌هایی که از آن راه بر دین از جنبه‌های مختلف ضربه وارد شده است، رعایت نکردن این اصل است که ما همان‌طور که هدفمان باید مقدس باشد، وسایلی هم که برای این هدف مقدس استخدام می‌کنیم باید مقدس باشد.
ما نباید دروغ بگوییم، نباید غیبت کنیم، نباید تهمت بزنیم؛ نه فقط برای خودمان نباید دروغ بگوییم، به نفع دین هم نباید دروغ بگوییم، یعنی به نفع دین هم نباید بی‌دینی کنیم، چون دروغ گفتن بی‌دینی است. به نفع دین دروغ گفتن، به نفع دین بی‌دینی کردن است. به نفع دین تهمت زدن، به نفع دین بی‌دینی کردن است. به نفع دین غیبت کردن، به نفع دین بی‌دینی کردن است.
دین اجازه نمی‌دهد ولو به نفع خودش ما بی‌دینی کنیم: «ادْعُ إِلى سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَ الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ.»
* مجموعه آثار استاد شهید مطهری؛ ج16؛ صص 110-111، با تلخیص و ویرایش