امام حسن شروع کرد و جالب شروع کرد و افراد را ساخت؛ همان کسانی که در جبهه‌بندی میان امام مجتبی و معاویه تاب تحمّل نیاورده بودند و نتوانسته بودند یک جمعیّت پُرشور قابل اطمینانی را برای امام حسن درست کنند، این‌قدر اینها فرق کردند که 10 سال بعد، دوازده سال بعد، تک‌تک در مقابل معاویه بلند شدند و ماجرای حُجربن عدی1 و یاران حُجربن عدی را می‌دانید _ که حُجربن عدی یک نفر نبود و تنها نمرد و تنها بلند نشد، [بلکه] عدّی‌های بودند _ و رُشید هَجری2 و عمروبن الحَمَق3 را و زن عمروبن الحمق را و بسیاری دیگر را که در کوه‌ها و بر سر قلّه‌ها و در غارها و در راه‌ها و در زندان‌ها جنگیدند و به دست دژخیمان معاویه کشته شدند.
اینها همه فرآورده‌های کارخانه آدم‌‌سازی امام حسن هستند. نفر آخرشان کیست؟ می‌شناسید نفر آخر را؟ آخرین نفری که امام حسن مثل گلوله‌ای منفجر کرد و از آن ترکش الهی، تیری بیرون‌انداخت و به سینه دشمن زد می‌شناسید؟ نفر آخر برادرش حسین‌بن علی است؛ یعنی قهرمان کربلا. شیـخ آل‌یاسیـن(رض) یا سیّد شرف‌الدّین4 در مقدّمه این کتاب5 می‌گوید که امام حسن(ع) مثل آن سرداری که سربازان خود را یکی‌یکی فرامی‌خواند و مسئولیّت هرکدام را به آنها محوّل می‌کند، دانه‌دانه مسئولیّت‌ها را به زبان بی‌زبانی، با زبان قرآن و با زبان تاریخ به یارانش حالی کرد و در آخر حسین‌بن علی را مورد اشاره قرار‌داد و گفت «لا یوم کیومک یا اباعبداللّه!»؛ مسئولیّت تو از همه سنگین‌تر است و کار بزرگ و کار آخر را تو باید انجام بدهی، و حسین انجام داد. اینجا است که به نظر شیخ آل‌یاسین و به نظر سیّد شرف‌الدّین، قهرمان اوّل کربلا امام مجتبی است و قهرمان دوّم امام حسین‌بن علی است(ع)؛ او بود که صحنه کربلا را درست کرد.
من مجال ندارم و گمانم این است که اگر شب تاسوعا و عاشورا اینجا برای شما صحبتی کردیم، مجالی پیدا کنم و بتوانم راجع به وضع قیام حسین که اصلا حسین چرا قیام کرد، انگیزه حسین چه بود، یک حرفی بزنم. البتّه باز هم این را گفته‌ام و این حرف تازه‌ای نیست که در تهران من می‌زنم [بلکه] قبلا هم در دو سه سال قبل از این، یکی دو جلسه درباره اینکه حسین چرا قیام کرد، یک جایی صحبت کردیم و بعضی از شما آقایان بودید.
یک مطلبی است در اینجا در ذهن ما که آنجا گفته شد. اگر چنانچه در ذهنتان روشن بود که حسین(ع) چرا قیام کرد، می‌فهمیدید و روشن می‌شد که حسن چرا صلح کرد و بعد از صلح، حسن چه کرد. حسین(ع) برای احیاء قرآن و به ثمر رساندن یک واجبی که خود پیغمبر نمی‌توانست انجام بدهد و ممکن نبود انجام بدهد، قیام کرد و آن واجب را هم به ثمر رساند، که شرحش مفصّل است.
از اینجا می‌فهمیم که امام حسن یاران خود را و زیردستان خود را _ از جمله حسین‌بن علی(ع) را که از زیردستان امام حسن است؛ او امام است و این مأموم_ برای چه کاری تربیت می‌کرد. دوره سوّم هم تمام شد؛ با چه چیزی تمام شد؟ با واقعه عاشورا تمام شد.
پانوشت‌ها
1- حُجْر بن عَدی‌بن جَبَله کندی (شهادت 51 ق) صحابی پیامبر (ص) و از یاران خاص امام علی(ع) و از بزرگان کوفه. او در دوره خلافت معاویه، به مخالفت با او در کوفه برخاست و در راه دفاع از ولایت حضرت علی(ع) به دستور معاویه به شهادت رسید.
2- رُشَید هَجَری (شهادت 60 ق) از یاران خاص و اصحاب سرّ امیرالمؤمنین علی(ع)، امام حسن(ع) و امام حسین(ع) بود. او پیش از حادثه کربلا به شهادت رسید.
3- عَمرو بن الحَمِق خُزاعی (شهادت ۵۰ ق) از صحابه پیامبر(ص) و یاران امام علی و امام حسن(ع). وی در جنگ جمل، نهروان و صفّین شرکت کرد و عاقبت به دست مزدوران معاویه به شهادت رسید.
4- (1377 _ 1290 هـ.ق) او از اساتید بزرگ حوزه نجف همچون آخوند خراسانی، شیخ الشّریعه اصفهانی، سیّد محمّد کاظم طباطبائی یزدی و میرزا حسین نوری بهره برد و پس از رسیدن به درجه اجتهاد برای فعّالیّت‌های دینی به لبنان رفت. او تلاشهایی برای وحدت شیعه و سنّی و حل کردن ریشه‌های اختلاف آنها انجام داد. شرف الدّین از رهبران نهضت استقلال لبنان نیز به شمار می‌رود. دو کتاب «المراجعات» و «النّص و الاجتهاد» برای اثبات حقّانیّت شیعه، با ادبیّاتی علمی و به دور از توهین، از برترین آثار او است که به زبان‌های مختلف ترجمه شده و توجّه بسیاری از مسلمانان شیعه و سنّی را به خود جلب کرده است.
5- کتاب «صلح امام حسن، پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانه تاریخ»، آیت‌الله شیخ راضی آل‌یاسین با ترجمه حضرت آیت‌الله سیّد علی خامنه‌ای