رابطه معکوس حب دنیا و خوف از آخرت
عن امیرالمومنین (ع) عن رسول‌الله(ص) انه قال: من احب الدنیا ذهب خوف الاخرهًْ من قلبه
«امیرالمومنین (ع) از قول پیامبر اکرم(ص) نقل می‌کند که فرمود: هر که دلبستگی‌اش به دنیا زیاد شود، ترس آخرت از دلش بیرون می‌رود.(1)
- من احب الدنیا ذهب خوف الاخرهًْ من قلبه؛
[ این روایت را امیرالمومنین(ع) از پیامبر (ص) نقل می‌کنند.] این یک قاعده کلی و خطرناکی است. هرچه محبت انسان و دلبستگی انسان به دنیا بیشتر بشود، یک بیم از آخرت از دل او بیشتر بیرون می‌رود و در دل او کمتر می‌شود؛ یک نسبت معکوسی وجود دارد بین حب دنیا و خوف از آخرت. خوف از آخرت، ضامن اساسی حرکت انسان است. حالا بعضی‌ها شنیده‌اند که امیرالمومنین فرمود: ما عبدتک خوفا من نارک و لا طعما فی جنتک،(2) همین ادعا را می‌کنند که آقا [عبادت] ما  از ترس نیست. خب ممکن است عبادتی که می‌کنند از ترس نباشد اما این ترس نداشتن، به خاطر نفهمیدن اهمیت مسئله است. مثل بچه‌ای که از مار نمی‌ترسد؛ آدمهای بزرگ از مار می‌ترسند، چون می‌دانند که چقدر چیز خطرناکی است، [اما] بچه نمی‌فهمد. پس این افتخاری نیست که بگویند و ما می‌بینم و می‌شنویم که گاهی بعضی‌ها می‌گویند آقا، [عبادت] ما از ترس خدا نیست، به خاطر [چیز دیگر است]! بله از ترس خدا نیست، چون نمی‌دانی که عظمت خدا چیست، جبروتش چیست، هیبت الهی و مجد الهی و عزت الهی کدام است؛ نمی‌فهمیم این‌ها را، اگر بفهمیم، به طور طبیعی در مقابل پروردگار عالم دل ما پر خواهد شد از خشیت و خوف. آخرت همین‌جور است. بنابراین، خوف آخرت مهمترین عامل و ضامن برای نظم بخشیدن به عمل انسان متدین است. لذا شما نگاه کنید در قرآن بیشتر تکیه این آیات مکی- که اکثر قرآن هم آیات مکی و سور مکیه است- روی آخرت است؛ روی عذاب آخرت، روی سختی‌های بعد از مرگ، روی ازهاق نفس انسان عندالموت (برآمدن جان انسان هنگام مرگ)، روی حساب و این چیزها است. چقدر تصویر آخرت در قرآن متنوع و عجیب است و واقعا اگر ماها با تدبر نگاه کنیم، اگر بفهمیم، دل انسان آب می‌شود. متاسفانه ماها نمی‌فهمیم آن چیزی را که در قرآن راجع به آخرت و راجع به قیامت و اهمیت حساب و موقف عندالله آمده و آن حسرت عجیب و آن چیزهایی که در قیامت هست. واقعا یکی از کارهای اساسی شخصی ما باید این باشد که خودمان مراجعه کنیم برای خودمان و یکی از کارهای اساسی ما در موعظه مردم باید سوق دادن آنها باشد به فهم آخرت و این مسائلی که در آخرت و بعد از مرگ هست. اینها چیزهای خیلی مهمی است و ما از این غفلت می‌کنیم. می‌خواهیم مردم را با فلسفه‌گویی درباره احکام و بحث‌های روشنفکری، عمیقا متدین کنیم؛ در جای خود خوب است، لازم است اما کافی نیست؛ آنچه خیلی مهم است، این معنا است. آن وقت محبت دنیا، این خوف قیمتی را، این کیمیا را، این اکسیر هدایت انسان را از انسان می‌گیرد و کم می‌کند. وقتی انسان محبت به دنیا پیدا کرد، محبت به پول، محبت به شهوت جنسی، محبت به جاه و مقام و بقیه چیزهایی که در اصطلاح شریعت اسلامی و معارف اسلامی دنیا بر آن اطلاق می‌شود- که آن دنیای مذموم است- دلبستگی به اینها انسان را از قیامت غافل می‌کند. وقتی انسان غافل شد، آن وقت خوف هم از سرش می‌رود. مثل آدمی که مست است یا گیج است یا مواد مخدر مصرف کرده که اصلا نمی‌فهمد در چه وضعیتی قرار دارد و دارد قدم به قدم [به خطر] نزدیک می‌شود.
* شرح حدیث در ابتدای درس خارج، 1384/3/10 به نقل از کتاب: نسیم سحر
_________________
1- نوادر راوندی، ص 157
2- وافی، ج4، ص 361؛ « تو را از ترس جهنمت و یا به طمع رسیدن به بهشتت عبادت نمی‌کنم.»