از نظر قرآن، پیامبر(ص) دارای سواد خواندن و نوشتن نبود و از همین رو نمی‌توانست پیش از بعثت بخواند؛ اما با وقوع بعثت و با معجزه الهی، پیامبر(ص) توانایی خواندن یافت و خداوند به او فرمان می‌داد تا بخواند:  اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ؛ بخوان به نام پروردگارت كه آفريد. (علق، آیه 1) زیرا اگر همچنان ناتوان از خواندن می‌ماند،  امر به محال است و از حکیم چنین امری صادر نمی‌شود. حتی عده‌ای از اهل سنت گفته‌اند که ایشان به تصرف جبرئیل(ع) توانست بخواند در حالی که پیش از این نمی‌توانست بخواند.
همچنین پیامبر(ص) با آنکه کتابی نداشت و نویسنده کتابی نبود، با اعجاز الهی دارای کتاب آسمانی قرآن شد و با آنکه توانایی نوشتن نداشت اما توانایی آن را یافت. خداوند در این باره می‌فرماید: وَ مَا كُنْتَ تَتْلُو مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتَابٍ وَلَا تَخُطُّهُ بِيَمِينِكَ إِذًا لَارْتَابَ الْمُبْطِلُون؛ و تو هيچ كتابى را پيش از اين نمى‌خواندى و با دست خود آن را نمى‏نوشتى؛ وگرنه باطل‌اندیشان قطعا درباره قرآن به شک می‌افتادند. (عنکبوت، آیه 48) یعنی دریافتند که این اعجاز است و نمی‌توان به سادگی گفت که قرآن اعجاز الهی نیست؛ زیرا پیش از این نمی‌توانست بخواند و بنویسد و الان ناگاه این توانایی را دارا شد.
قرآن در چند جا از پیامبر به عنوان امی به معنی درس نخوانده یاد کرده است اما باید توجه داشت که «امی» بودن پیامبر(ص) به چند معنا می‌تواند باشد؛ از جمله اینکه ایشان در سابق بی‌سواد بود و چیزی جز همان فرهنگ مادری نداشت که شامل خواندن و نوشتن نمی‌شود؛ ولی با اعجاز الهی از امی بودن بیرون آمد و سواد خواندن و نوشتن را آموخت و حتی دارای کتاب الهی شد.
معنای دیگر همان تفسیری است که امام جواد(ع) می‌فرماید. جعفربن‌محمد صوفی گفت: «از امام جواد(ع) پرسیدم: ‌ای فرزند رسول خدا(ص)! چرا پیامبر، «اُمیّ» نامیده شده است؟ حضرت فرمود: مردم چه می‌گویند؟ گفتم: فدایت شوم مردم می‌پندارند که پیامبر، «اُمیّ» نامیده شده است چون چیزی ننوشت.
حضرت فرمود: دروغ پنداشته‌اند، لعنت خدا بر آنها باد! چگونه می‌شود این سخن درست باشد، با اینکه خدای تبارک و تعالی در کتاب استوار خویش می‌گوید: «او در میان امیّون، پیامبری از خودشان برانگیخت. آن پیامبر، آیاتش را بر آنان می‌خواند و مهذّبشان می‌کند و کتاب و حکمت به آنان می‌آموزد.» (جمعه، آیه 2) اکنون چگونه می‌تواند بیاموزد چیزی را که خوب نمی‌داند؟ به خدا سوگند، پیامبر خدا(ص) با هفتاد و دو زبان می‌خواند و می‌نوشت و «اُمیّ» نامیده شده است! چون او از اهل مکه بود و مکه، از «اُمهات قرا» است. خداوند متعال در قرآن کریم فرموده است: «لتنذر ام القری ومن حولها؛ تا بیم‌دهی مردم اُم‌القری (مکه) و کسانی را که در اطراف آن زیست می‌کنند.» (انعام، آیه 92؛ علل الشرائع، ص 53؛ معانی الأخبار، ص 20؛ بصائر الدرجات، ص 245 و 246)