عَن الصادقِ جعفرِ بنِ محمدٍ عن اَبیهِ عَن آبائِهِ (علیهم‌السلام) اَنَّ امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) قالْ: جُمِعَ الْخَیْرُ کُلُّهُ فِی ثَلَاثِ خِصَالٍ :النَّظَرِ وَ السُّكُوتِ وَ الْكَلَامِ، فَكُلُّ نَظَرٍ لَيْسَ فِيهِ اعْتِبَارٌ فَهُوَ سَهْوٌ وَ كُلُّ سُكُوتٍ لَيْسَ فِيهِ فِكْرَهٌ فَهُوَ غَفْلَهٌ وَ كُلُّ كَلَامٍ لَيْسَ فِيهِ ذِكْرٌ فَهُوَ لَغْوٌ فَطُوبَى لِمَنْ كَانَ نَظَرُهُ عَبَراً وَ سُكُوتُهُ فِكْراً وَ كَلَامُهُ ذِكْراً وَ بَكَى عَلَى خَطِيئَتِهِ وَ أَمِنَ النَّاسُ شَرَّهُ.(1)
اميرالمؤمنين علی(ع) فرمود: همه خيرها در سه چيز فراهم شده است: نگاه كردن؛ سکوت و سخن گفتن. پس هر نگاهى كه عبرت‌انگيز نباشد، خطا است؛ و هر سکوتی كه بى‌‏تفكر باشد، غفلت است؛ و هر سخنى كه خدا را به ياد نياورد، بيهوده است.خوشا به حال آن كه نگاهش عبرت و سکوتش فكر و سخنش ذكر باشد و بر گناه خود بگريد و مردم از شرّش در امان باشند.
این سه چیز را اگر بتوان تأمین کرد، همه‌ خیرات، مستقیم و غیرمستقیم در اینها وارد و داخل هستند.
النَّظَرِ وَ السُّکُوتِ وَ الْکَلَامِ ،یکی نظر و نگریستن، دوم سکوت و سوم کلام
فَکُلُّ نَظَرٍ لَیْسَ فِیهِ اعْتِبَارٌ فَهُوَ سَهْوٌ ، فرمود هر نگاه‌کردنی که در آن عبرت‌گرفتن نباشد، اعتبار نباشد، این سهو است؛ هیچ فایده‌ای ندارد.
وَ کُلُّ سُکُوتٍ لَیْسَ فِیهِ فِکْرَهٌ فَهُوَ غَفْلَهٌ ،سکوت هم جزو کارهای متعارف و رفتار انسان است؛ [می‌فرماید] هر سکوتی که در آن فکری نیست این غفلت است.
وَ کُلُّ کَلَامٍ لَیْسَ فِیهِ ذِکْرٌ فهُوَ لَغْوٌ، می‌فرماید هر کلامی که در آن ذکر نیست، یاد نیست، توجه نیست -حالا یا به طور مطلق یا توجه الی‌الله- این کلام لغو است.
فَطُوبَى لِمَنْ کَانَ نَظَرُهُ عِبَراً وَ سُکُوتُهُ فِکْراً وَ کَلَامُهُ ذِکْراً ]پس خوشا به حال کسى که نگاهش مایه‌‌ عبرت است و سکوتش مایه‌ اندیشه و سخن‌گفتنش یادآورى و ذکر است[، آن وقت انسانی که این سه خصوصیت را دارد؛ وَ بَکَى عَلَى خَطِیئَتِهِ ،بر گناهان و خطاهای خود بگرید؛ یعنی این [گریه‌کردن] نتیجه‌ همین توجهات است.
هنگامی که ما ساکتیم فکر می‌کنیم، وقتی حرف می‌زنیم تذکر در آن است، وقتی نگاه می‌کنیم با سنجش]همراه است]، آن‌وقت یکی از چیزهایی که مورد نگاه ما است، خود ما و رفتارهای خودمان است، خطاهای خودمان را پیدا می‌کنیم. مشکل ماها این است که ‌اشتباهات و خطاهای خودمان را نمی‌فهمیم و نمی‌بینیم. وقتی فهمیدیم آن‌وقت عظمت کار را مشاهده می‌کنیم و اگر اهل دل باشیم بر خطاهای خودمان‌گریه می‌کنیم.
وَ أَمِنَ النَّاسُ شَرَّه‌،]و مردم از شرّ او در امان باشند[
ـــــــــــــــــــــــ
۱) الامالی شیخ صدوق، ص ۸۰
 ------------------
شرح حدیث در ابتدای درس خارج ، 26/2/94
*پايگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار رهبر معظم انقلاب