1- اوصاف مرگ
* مردی به امیرالمومنین(ع) عرض کرد: یا علی! صف لنا الموت، مرگ را برای ما توصیف کن؟ حضرت فرمودند: سوال نمودی بعد فرمود: مرگ یکی از سه قسم است: گروه اول: افرادی هستند که بشارت ابدی به آنها داده می‌شود (و آنها سعدا، پاکان، نیکان و شایستگانند، به آنها بشارت و مژده به رحمت ابدی می‌دهند و آنها جزو دوستان ما هستند) گروه دوم: افرادی هستند که بشارت عذاب ابدی به آنها داده می‌شود، و این اشخاص کفار و مشرکین و مخالفین ما هستند که در همان وقت مرگ عذاب قطعی را می‌فهمند. گروه سوم: این افراد مسلمانند. اما آلودگی‌ها و معاصی نیز دارند.
حضرت درباره آنها فرمود: امر اینها مبهم است. اینها دچار هول و وحشت و اضطراب می‌باشند نه نجات آنها معلوم است نه هلاکت آنها. در انتظارند تا به کار آنها رسیدگی شود. در دنباله حدیث امام علی(ع) می‌فرماید: ای دوستان و ای شیعیان، بکوشید دارای عمل نیک باشید. خدا در یک حدودی به ما اجازه شفاعت داده اما تا وقتی ما برسیم و شما لایق شفاعت ما بشوید، گاهی سیصدهزار سال در عذاب الهی گرفتارید. پس بکوشید بار گناه خود را سنگین نکنید تا وضعتان در دم مرگ روشن باشد و به پاکی و خوبی از این عالم بروید تا می‌توانید در اعمال نیک و خدمت به مردم بکوشید تا سکرات موت بر شما آسان گردد. (بحارالانوار، ج3، ص134)
2- پاسخ به شبهه تناقض قبض روح
* امام علی(ع) در پاسخ به زندیق (کافری) که مدعی تناقض در مسئله قبض روح در قرآن بود؛ فرمودند: «الله یتوفی الانفس حین موتها»(زمر-42) و آیه «یتوفاکم ملک الموت»(سجده-11) و آیه «توفته رسلنا»(انعام-61) و آیه «تتوفاهم الملائکه طیبین»(نحل-32) و آیه «الذین تتوفاهم الملائکه ظالمی انفسهم»(نحل-28) خداوند تبارک و تعالی برتر و بزرگ‌تر از آن است که (گرفتن جانها) را خود به عهده گیرد. کار فرستادگان و فرشتگان، کار او به شمار می‌آید، چرا که اینان به فرمان او کار می‌کنند.
پس هرکس که اهل اطاعت و فرمانبری باشد، ستاندن جانش را فرشتگان رحمت به عهده می‌گیرند، و هر که اهل معصیت و نافرمانی باشد، قبض روحش را فرشتگان عذاب به گردن می‌گیرند. ملک‌الموت دستیارانی از فرشتگان رحمت و عذاب دارد که فرمان او را اجرا می‌کنند و کار آنها در واقع کار او می‌باشد، و هرچه آنها انجام می‌دهند به ملک‌الموت نسبت داده می‌شود. بنابراین، عمل آنها عمل ملک‌الموت است و عمل ملک‌الموت عمل خدا است. زیرا که خداوند جانها را با دست هرکه خود بخواهد می‌ستاند.(الاختصاص، شیخ مفید، ص188)
3- مرگ زودرس
* روزی امیرالمومنین علی(ع) خطبه می‌خواند و در ضمن آن فرمود: «اعوذ بالله من الذنوب التی تعجل الفناء» پناه می‌برم به خداوند از گناهانی که موجب زودرسی هلاکت (مرگ زودرس) خواهند شد. «عبدالله ابن کواء، (منافق سرشناس عهد امیرالمومنین که بعدها رئیس گروه خوارج شد) بلند شد و گفت: ای امیرالمومنین! آیا گناهی که موجب مکافات زودرس می‌شود وجود دارد؟ امام علی(ع) در پاسخ فرمود: آری! وای بر تو و آن گناه قطع رحم(بریدن پیوند از خویشاوندان) است. چه بسا خاندانی هستند با اینکه از حق دورند، ولی بر اثر همکاری و خدمت به یکدیگر به گرد هم آیند و همین کار موجب می‌شود که خداوند به آنها روزی می‌رساند و چه بسا افراد پرهیزکاری که تفرقه و درگیری خاندانشان و قطع رحم بینشان موجب می‌شود که خداوند آنها را از روزی و رحمتش محروم سازد. (کافی، ج2، ص347)