شبهه: چرا برای ولادت یا شهادت هر یک از ائمه اطهار(ع) تاریخ‌های متعددی بیان می‌شود؟
پاسخ: با توجه به روش‌های تاریخ‌نگاری و شیوه‌های تکثیر و بازنویسی کتاب‌ها در قرون پیشین، وجود اختلاف در حوادث تاریخی و ازجمله در تاریخ ولادت و درگذشت شخصیت‌ها، امری طبیعی در بین اهل تاریخ شناخته می‌شود. برای روشن‌شدن موضوع، برخی از عوامل و زمینه‌های عدم ثبت و ضبط دقیق گزارش‌های مرتبط با ولادت و شهادت اهل‌بیت‌(ع) را از نظر می‌گذرانیم. 
1. رواج تاریخ شفاهی در عصر اهل‌بیت:
مطالعه تاریخ عصر اهل‌بیت‌(ع) بازگوکننده این مطلب است که در اغلب این دوران، حکومت در دست مخالفان بوده و به همین سبب، شیعیان به تاریخ شفاهی (نقل گزارش از فردی به فرد دیگر) توجه ویژه‌ای داشتند و همین امر سبب فراموشی برخی از گزارش‌ها یا تحریف در نقل آنها می‌گردید. 
2. عدم اهتمام جدی تاریخ‌نگاران و سیره‌نویسان برای ثبت گزارش‌های مرتبط با اهل‌بیت:
از آنجا که در اکثر دوران زندگانی معصومان(ع) حکومت در دست مخالفان ایشان بود و اکثر مورخان و سیره‌نویسان در این دوره یا همراه با حکومت بودند و یا به خاطر فشار حکومت مجبور بودند که بسیاری از گزارش‌های مرتبط با مخالفان حکومت‌ها ازجمله اهل‌بیت‌(ع) را بازگو نکنند. لذا در کتاب‌های این افراد، در ثبت وقایع مربوط به اهل‌بیت به حوادث مهم بسنده شده و بسیاری از جزئیات مرتبط با ایشان را نقل نکرده‌اند. علاوه‌بر اینکه در آن دوره، تاریخ ولادت و شهادت اهل‌بیت برای بسیاری از مورخان چندان اهمیتی نداشت. البته این امر اختصاص به این بزرگواران نداشت و درباره بسیاری از افراد دیگری که در آن زمان زندگی می‌کردند، اطلاعات بسیار اندکی ثبت و ضبط شده است. 
3. تصحیف و تحریف در بازنویسی کتاب‌ها و گزارش‌های مرتبط با اهل‌بیت:
عدم درج نقطه و اعراب در رسم‌الخط مرسوم در دوران اولیه اسلامی، سبب شد که نسخه‌نویسان در دوران بعدی، در خواندن برخی اعداد و کلمات (مانند سبع و تسع یا سبعین و تسعین یا سابع و تاسع) دچار اختلاف شوند و هر یک براساس برداشت خود و احتمالی که می‌داد، گزارش را بازنویسی کند. چنین اختلافاتی در مورد ولادت یا شهادت برخی از معصومان نیز رخ داده است. علاوه‌بر این، برخی نسخه‌نویسان در نگارش و بازنویسی مطالب، دقت لازم را نمی‌کردند و همین امر سبب تحریف در نقل گزارش‌ها توسط آنها می‌شد. 
4. دشمنی با اهل‌بیت:
دشمنان امامان معصوم‌(ع) از آنجا که می‌خواستند شخصیت اهل‌بیت در جامعه مکتوم و پنهان بماند، به دستکاری یا جعل یا عدم باز نقل گزارش‌های مرتبط با اهل‌بیت روی می‌آوردند. 
نتیجه: رواج تاریخ شفاهی در عصر اهل‌بیت‌(ع)، عدم اهتمام جدی تاریخ‌نگاران و سیره‌نویسان برای ثبت گزارش‌های مرتبط با اهل‌بیت‌، تصحیف و تحریف در بازنویسی کتاب‌ها و گزارش‌های مرتبط با اهل‌بیت و دشمنی با معصومان(ع)‌، برخی از عواملی است که باعث بیان نقل‌های متعدد در مورد تاریخ ولادت و شهادت برخی از معصومان‌(ع) شده است. 
حسین مصطفوی