روز سی و نهم جنگ، روز اتفاق نظر عمومی در آمریکا و غرب، درباره درماندگی و پریشان حالی آغازگران جنگ علیه ایران بود.
ترکیب فشار تنگه هرمز با انسداد باب المندب
در حالی که بانک اهداف اسرائیل و آمریکا ته کشیده و به کنیسه کلیمیان و پلها و جادهها حمله میکند، ایران و محور مقاومت هنوز برگهای برنده خود را به طور کامل رو نکردهاند. ترامپ خیال میکند فشاری که به خاطر محدودیت تردد در تنگه هرمز به او وارد میشود، سقف آن است و فشار دردناکتری متصور نیست. او بسته شدن بابالمندب و محدودیت تردد در دریای سرخ را تجربه کرده که ناچارش کرد به آتشبس با یمن پس از یک ماه جنگ تن بدهد. حالا هم، تبعات محدودیت در تنگه هرمز را تجربه میکند. اما ترامپ، هنوز نمیفهمد ترکیب انسداد دو تنگه هرمز و بابالمندب یعنی چه؟ هرمز هنوز کاملا بسته نشده و بابالمندب هنوز باز است. با این همه، ترامپ مورد طعن و لعن شرق و غرب دنیاست و در آمریکا با سقوط شدید مقبولیت مواجه شده است. اگر تنگه هرمز کاملا بسته شود و بابالمندب (گلوگاه ارتباط غرب با شرق) به آن اضافه شود، فشار انسداد هیبریدی بر او، نه دو برابر بلکه ده برابر، و سرشکستگی او به مراتب بزرگتر خواهد شد. مقاومت یمن تا امروز درباره بابالمندب خویشتنداری کرده است. اما با تصاعد جنگ، ترامپ میفهمد که گیر افتادن میان دو تنگه یعنی چه؟
تنگه هرمز ایران از سلاح هستهای مهمتر است
در اهمیت موضوع همین بس که ترامپ یک روز در میان و به شکل متناقض میگوید «تنگه هرمز ربطی به من ندارد» و «ایرانیان [...] باید آن تنگه لعنتی را باز کنند» واقعیت ماجرا چیست. به گزارش روزنامه هیل متعلق به کنگره: «کنترل ایران بر تنگه هرمز به لحاظ استراتژیک، از سلاح هستهای هم مهمتر است. اکنون ایران فهمیده است که کنترلش بر این آبراه، حتی از توسعه سلاح هستهای نیز حیاتیتر است». روزنامه واشینگتن تایمز هم دیروز نوشت: «تنگه هرمز، بمب هستهای ایران است. ایران از این اهرم جغرافیایی، بهعنوان یک سلاح اقتصادی استفاده میکند و میتواند بدون شلیک حتی یک موشک، اقتصاد جهانی را تحت فشار قرار دهد».
دیروز فایننشال تایمز گزارش میداد «ایران با بهرهگیری از جابهجایی لانچرها، استقرار در سایتهای پنهان و مدیریت هوشمند ذخایر موشکی، همچنان توان انجام حملات تلافیجویانه مستمر را حفظ کرده است. ترامپ در اظهاراتی متناقض میگوید که آمریکا میتواند ایران را یک شبه نابود کند، اما از ایران درخواست میکند که تنگه هرمز را باز کند». همزمان، روزنامه نیویورک تایمز فاش کرد: «ذخایر موشکهای رهگیر آمریکا و متحدانش در حال کاهش است؛ هشداری که نشاندهنده برتری نسبی ایران در جنگ فرسایشی و فشار مستمر بر سامانههای دفاعی طرف مقابل
است». در چنین شرایطی بود که رزمندگان دلاور ایرانی دیروز به تلافی حملات دشمن علیه زیرساختها، به بزرگترین مجتمعهای پتروشیمی آمریکا در منطقه حمله کردند؛ بزرگترین مجتمع پتروشیمی منطقه در الجبیل عربستان که متعلق به شرکتهای آمریکایی «سادرا»، «اکسون مبیل» و «دارکمیکال» است و با تولید ۶۰ میلیون تن، بهتنهائی حدود ۶ تا ۸ درصد از کل تولید پتروشیمی جهان را بهخود اختصاص داده است. مجتمع پتروشیمی شرکت آمریکایی «شوردن فیلیپس» در منطقه الجعیمه عربستان نیز با شلیک موشکهای میانبرد و حملات پهپادی مورد اصابت قرار گرفت و خسارات گستردهای به تأسیسات آن وارد آمد.
اعتراف ترامپ به تنها ماندن و درماندگی
اعتراضها در آمریکا و غرب به رویکرد آشفته و پر هزینه ترامپ شدت گرفته است. او دیروز در سخنانی آشفته و آمیخته با استیصال گفت:
-«ایرانیها جنگجوهای قابلی هستند، آدمهای خیلی سرسخت. وقتی دشمن ضعیف باشد، آدم اذیت نمیشود، اما این دشمن قوی است؛ البته نه آنقدر قوی که حدود یک ماه پیش بود.
-برخی افراد نظامی ما مخالف حمله به ایران بودند چون ارتش ایران قوی هست. ایرانیها چندتا از هلکوپترهای مارا زدند.
-ایرانیها حاضر به تسلیم نیستند و من نمیخواهم بیشتر از این پیش بروم چون مسائل دیگری هم هست که بدتر از نابودی نیروگاهها و پلهاست.
- من به ايرانیها شب گذشته گفتم حرومزاده عوضی، چون آنها کشور ما را غارت میکردند!
- کره جنوبی به ما کمک نکرد. استرالیا به ما کمک نکرد. ژاپن به ما کمک نکرد. ما ۵۰٬۰۰۰ سرباز در ژاپن و ۴۵٬۰۰۰ سرباز در کره جنوبی داریم تا از آنها محافظت کنیم.
- آلمانیها گفتند این جنگ ما نیست و توقع داشتند ما بهشان بگیم چیکار میکنیم.
- ما اسلحه فرستادیم؛ قرار بود به مردم ایران برسد. میدانید چه اتفاقی افتاد؟ افرادی که اسلحهها را فرستادیم، آنها را برای خود نگه داشتند. چون گفتند، «چه اسلحه زیبایی، فکر میکنم آن را نگه دارم.» من از یک گروه خاص از مردم ایران بسیار ناراحتم و آنها بابت این کار هزینه سنگینی خواهند پرداخت.
- متأسفانه مردم آمریکا خواهان بازگشت ما به کشور هستند».
فروپاشی روانی و سردرگمی
این اظهارات موجب تحلیلهای منفی بسیار درباره قافیه باختگی ترامپ شد. در حالی که اسپنسر کریچلی تحلیلگر آمریکایی میگفت: «ترامپ یک نادان تمام عیار است که دچار فروپاشی روانی شده و در مقابل ایران برای ما فاجعه به بار آورده است». ساندی تایمز انگلیس نوشت: ترامپ گفتمان رکیک بیسابقهای به عنوان رئیس یک کشور علیه ایران به کار برد چیزی که با اصول گفتمان یک رئیسجمهور مغایرت دارد. منتقدان، این مطلب را نشاندهنده حالتی از تنش و سردرگمی تفسیر کرده و گفتند که این میتواند برای تخریب وجهه آمریکا و ایجاد تردیدهایی درباره عقلانیت ترامپ استفاده شود. سؤالات درباره وضعیت روانی ترامپ افزایش یافته است
همچنین فارین پالیسی مینویسد: افزایش تنش و درگیری نظامی میان آمریکا و ایران، بیش از آنکه شبیه یک پیروزی سریع نظامی باشد به یک تراژدی یونانی در سیاست آمریکا شباهت پیدا کرده است. با گذشت شش هفته از جنگ، نشانههای هزینههای سنگین آن آشکار شده: ایران تهدید به بستن تنگه هرمز کرده و اختلال در این مسیر حیاتی، قیمت سوخت و نگرانی از تورم و رکود جهانی را بالا برده است. در آمریکا نیز نظرسنجیها از افت محبوبیت ترامپ و نارضایتی گسترده حکایت دارد و جمهوریخواهان با خطر از دست دادن کنگره در انتخابات روبهرو هستند. کارشناسان هشدار میدهند ادامه جنگ میتواند ذخایر مهمات و سامانههای دفاعی آمریکا را تحلیل ببرد؛ منابعی که برای مهار چین حیاتی تلقی میشوند. در عرصه دیپلماسی نیز این بحران مذاکرات واشنگتن با پکن را پیچیدهتر کرده، بموقعیت روسیه در بازار انرژی و معادلات ژئوپلیتیک کمک کرده و تلاشها برای پیشبرد صلح در اوکراین را تحتالشعاع قرار داده است. تحلیلگران هشدار میدهند که بدون راهبردی روشن برای پایان دادن به درگیری، خطر گرفتار شدن آمریکا در جنگی فرسایشی بیش از پیش افزایش یافته است.
از طرف دیگر، نشریه نیوزویک با بیان اینکه «مواضع ترامپ علیه ایران باعث افزایش انتقادها و درخواستها در آمریکا برای برکناری او شده است»، نوشت: منتقدان و کارشناسانِ سلامت روان هشدار میدهند که استفاده فزاینده رئیسجمهور آمریکا از الفاظ رکیک و تهدیدات بیپرده، نشاندهنده فروپاشیِ ثباتِ روانی او در میانه بحران جنگ است. روانپزشکانِ معتقدند فشار ناشی از سرنگونی جنگندههای آمریکایی و قیمت ۱۰ دلاری بنزین در برخی نقاط، باعث شده تا ترامپ به جای تصمیمگیری منطقی، به تخلیه هیجانیِ مخرب روی بیاورد.
احتمال شورش در ارتش آمریکا
در همین زمینه، نشریه آتلانتیک نوشت: «جنگ ترامپ با ایران در حال به نمایش گذاشتن ضعفهای استراتژیک و نظامی آمریکا برای دیگر کشورهای رقیب بهویژه چین است». و مارک هرتلینگ، ژنرال بازنشسته آمریکایی از احتمال شورش در ارتش آمریکا خبر داد: «مطمئنم الان خیلی از فرماندهان نظامی و افسران ارشد هستند که با خود میگویند: «نمیتوانم از یک دستور غیرقانونی اطاعت کنم. نمیتوانم کارهایی را انجام دهم که میدانم کاملاً اشتباه است». کسانی که نمیتوانند فقط استعفا بدهند. آنها مجبورند در ارتش بمانند و احتمالاً شاهد یک قیام در ارتش باشیم. در این میان، روزنامه لسآنجلس تایمز مینویسد: برکناری فرمانده ارتش آمریکا باعث هراس در وزارت جنگ شده و این به نفع ایران است. اختلالها و جابهجاییهای ناگهانی باعث شده تا افسران ارشد ارتش به جای جنگ، بر حفظ جایگاه خود تمرکز کنند. این تزلزلِ مدیریتی، دقیقاً همان چیزی است که ایران برای فرسایشی کردن جنگ به آن نیاز دارد.
بالا بردن پرچم سفید در کانال 12 اسرائیل
شرایط در اسرائیل با وجود فضای سانسور و اختناق شدید، بسیار وخیم است. با از کار افتادن پدافندها، تقریبا تمام موشکهای شلیک شده از ایران و لبنان، به اهداف زیر ساختی اصابت میکنند. شرایط چنان بحرانی است که یک شهرکنشین اسرائیلی در مصاحبه با شبکه 12 اسرائیل گفت: «زندگی از روال عادی خارج شده، پرچم سفید! دیگر بس است، ما دیگر توان روانی نداریم». همچنین روزنامه هاآرتص نوشت: مقامات ارتش اسرائیل اعتراف کردند که رهگیری موشکهای خوشهای ایران و تعداد محدود موشکهای رهگیر دشوار است.
شبکه صهیونیستی اینترنشنال برای تشفی خاطر خود و کاستن از بار شکست رژیم صهیونیستی، از قول روزنامه جروزالمپست گفت: « دستگاه اطلاعاتی روسیه فهرستی شامل اطلاعات دقیق ۵۵ زیرساخت حیاتی انرژی اسرائیل را در اختیار ایران قرار داده است؛ اقدامی که نشانه تعمیق کمسابقه همکاریهای نظامی و اطلاعاتی مسکو و تهران در جریان جنگ جاری است. روسیه به ایران اطلاع داده حتی هدف قرار دادن چند جزء محدود اما کلیدی شبکه برق اسرائیل میتواند به فروپاشی کامل و بلندمدت سیستم انرژی آن منجر شود». در همین حال، نشریه اسرائیلی واینت گزارش داد، چهار نظامی ارتش اسرائیل به ظن جاسوسی برای ایران بازداشت شدهاند. بر اساس اتهامات مطرح شده، اقدامات این چهار نظامی اسرائیلی در جریان جنگ اخیر صورت گرفته است.
از سوی دیگر، رادیو ارتش اسرائیل گزارش داد: از شب عید پاک یهودیان، حدود ۶۳ هزار اسرائیلی، اسرائیل را ترک کردهاند.
شهردار شهر حیفا نیز از خسارتهای سنگین وارده و بیتوجهی کابینه به وضعیت شمال سرزمینهای اشغالی انتقاد کرد. «یونا یاهف» گفت: پس از خسارتهای گسترده به حیفا، این شهر عملاً هیچ ارتباطی با دولت ندارد. به همین دلیل برخی شهرکنشینان در حال ترک این شهر هستند.
ایران، نیروی مسلط غرب آسیا میشود
اما آلون میزراحی یهودی معترض به سیاستهای نتانیاهو گفته است: ایران باید بداند تا زمانی که اسرائیل وجود دارد، بارها مورد حمله قرار خواهد گرفت و ایالات متحده به آن کمک خواهد کرد. این تنها فرصت آنهاست تا واقعیت را شکل دهند. آنها نباید به هیچ تضمینی تکیه کنند؛ همه اینها دروغ است. هر کلمه از اینها دروغ است. این دروغها را بگذارید برای بعد: ایران از این وضعیت جان سالم به در خواهد برد و به نیروی مسلط بلامنازع در غرب آسیا تبدیل خواهد شد. این، جنگ استقلال آنهاست و آنها پیروز خواهند شد. «ناحوم بارنع» تحلیلگر صهیونیست دیروز با بیان اینکه «پیروزیهای خیالی نتانیاهو و ترامپ، در تضاد با واقعیت میدانی است»، افزود: این بحران تنها به آمریکا محدود نمیشود، بلکه اسرائیل نیز با پیامدهای روزانه جنگ در جبهههای مختلف مواجه است. آنها با تکیه بر تبلیغات، جایگزین ارزیابیهای واقعگرایانه شدهاند.
متکبرِ و نادان و ناتوان از درک ایران
روزنامه انگلیسی گاردین هم معتقد است که ترامپ هیچ درک و شناختی از ایران ندارد و همین موجب طولانی شدن جنگ شده است: ترامپ با کشوری میجنگد که هیچ درک و شناختی از آن ندارد. اکنون پنج هفته از جنگ میگذرد و وارد هفته ششم میشویم. آنچه قرار بود یک کارزار نظامی دقیق و قاطع برای از بین بردن یک تهدید هستهای قریبالوقوع باشد به هیچ وجه دقیق یا قاطع نیست. کشورهای حاشیه خلیج[فارس] از کار افتادهاند، تنگه هرمز بسته شده و هیچ نشانهای از فروپاشی نظام ایران وجود ندارد. اشتباه، مثل همیشه، ترکیبی از تکبر و نادانی است؛ نقصهایی که با توجه به ویژگیهای خاص ایران، حتی جدیتر هم میشوند. جهل و تکبر ویژگیهای اصلی ترامپ است. او هرگز به این فکر نمیکرد که ایران با اهداف و قواعد خاص خودش بازی کند. نخستین اشتباه، دستکم گرفتن تمایل و توانایی ایران برای جنگ نامتقارن بود. دومین اشتباه، انتظاری عجیب بود که ایران از مهمترین اهرم خود یعنی بستن تنگه هرمز استفاده نکند. و سومین اشتباه، انتظار وقوع یک آشوب مردمی بود؛ آن هم در شرایطی که یک حمله خارجی، غیرنظامیان ایرانی را میکشد و زیرساختها را هدف قرار میدهد!
این جنگ ایران را به یک قدرت بزرگ جهانی تبدیل میکند
جمعبندی این گزارش را را با دو تحلیل، به پایان میبریم. نخست، ارزیابی اندیشکده انگلیسی چتمهاوس که به فعال شدن مقاومت یمن و همچنین انسداد تنگه بابالمندب اشاره کرد و نوشت: حوثیها (مقاومت یمن) از موقعیت جغرافیایی بهتری نسبت به ایران برخوردارند و میتوانند زیرساختهای نفتی عربستان و پایگاههای نظامی آمریکا در خلیجفارس را تهدید کنند، چنانکه لحن اخیرشان نیز احتمال چنین حملاتی را نشان میدهد. و تحلیل دوم، روایت روزنامه نیویورک تایمز که مینویسد: این جنگ دارد ایران را به یک قدرت بزرگ جهانی تبدیل میکند در سالهای اخیر، نظم جهانی به سمت سه قطب آمریکا، چین و روسیه در حرکت بود، اما این فرض دیگر اعتبار ندارد. قطب چهارم قدرتِ جهانی بهسرعت در حال ظهور است: ایران. حالا نظام بینالملل با ایران بهعنوان چهارمین قطب قدرت جهانی شناخته خواهد شد. این جنگ تحولی است که میتواند نظم جهانی را بهطور غیرقابل بازگشتی تغییر دهد.