هجوم متفقين به مرزهاي ايران در ساعت 4 بامداد روز سوم شهريور 1320 آغاز شد. قوای انگلیس از جنوب و قوای روس از شمال و غرب، سرزمین ایران را مورد تجاوز قرار داد و به‌رغم مقاومت برخی دلیرمردان ارتشی در هوا و دریا اما ارتش رضاخانی همچون گلوله برفی آب شد! واقعه شهريور 1320، بيانگر حقيقت تلخي بود كه ماهيت نظام سياسي حكومت پهلوي و قواي نظامي آن را به چالش مي‌كشاند. 
ارتش ایران برای جلب رضایت متفقین بنا به دستور رضاخان تسلیم شد اما قوای متفقین بازهم از زمین و هوا و دریا شهرهای ایران را مورد حمله قرار دادند و علاوه‌بر خرابی‌های بسیار، دهها تن از هموطنان را به خاک و خون کشیده، کشته و زخمی کردند.
نابودی ارتش رضاخان در 3 روز
به این ترتیب ارتش صد و بيست هزار نفري ايران که با ميلياردها ريال هزينه از ماليات بيوه زن، دهقان زحمتکش، کارگران و کارمندان تأمين شده بود، ظرف 3 روز از هم پاشید و از بين رفت و به دنبال آن فرمانده کل قوايش یعنی رضاخان به اسارت و تبعيد به جزيره موريس فرستاده شد. ارتشي که فقط براي سرکوبي مردم و عشاير و زحمتکشان به وجود آمده بود، سه روز نتوانست حالت دفاعي به خود بگيرد، يا عقب‌نشيني کرد يا فرار.
با کنار کشیدن و تسلیم ارتش رضاخان، سربازان بیگانه از چند جبهه خاک میهن ما را لگدکوب چکمه‌های خود کردند و هیچ ارتش و نیروی نظامی نبود تا در مقابل آنها بایستد. حتی آن نیروهای ایلیاتی و عشایری مانند تنگستانی‌ها و دشتستانی‌ها که در طی جنگ جهانی اول علی‌رغم مجهز نبودن به سلاح کافی و پیشرفته اما مردانه در مقابل تجاوز بیگانه ایستادند و به شهادت رسیدند، دیگر وجود نداشتند. چرا که طی سال‌های حاکمیت رضاخانی به دستور انگلیس و توسط رضا قلدر، قلع و قمع شده بودند تا دیگر نیرویی نباشد در برابر هجوم خارجی و بیگانه ایستادگی و مقاومت نماید. با ورود ارتش‌های بیگانه در شهریور 1320، سرزمین ایران عملا به اشغال خارجی درآمد.
مشابه همین سرنوشت به گونه‌ای دیگر و البته عبرت‌آموز در دوران پهلوی دوم اتفاق افتاد و ارتش میلیاردها دلاری شاه در طول 48 ساعت در مقابل قیام ملت ایران از هم پاشید. این در حالی است که ارتش شاه در سال‌های قبل از پیروزی انقلاب، تمام و کمال وابسته به غرب بود. بر طبق آمار رسمی، تعداد مستشاران نظامی آمریکا در ایران دائما افزایش نشان می‌داد، به طوری که تعداد این افراد در سال 1979 (1357) بالغ بر 50 هزار تن گردید!
حضور ارتش در دفاع از نظام جمهوری اسلامی
اما در تمام روزها و سال‌های پس از پیروزی انقلاب، ارتش که دیگر عنوان ارتش جمهوری اسلامی را داشت، در همه بزنگاه‌های دشوار، به همراه سایر نیروهای مسلح از جمله سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در خط اول دفاع از ملت قرار داشت، چه در مقابله با گروهک‌های ضد انقلاب و توطئه‌های کودتا و تجزیه و... و چه در دوران هشت ساله جنگ تحمیلی که دهها هزار شهید و جانباز و آزاده تقدیم کرد و چه در دفاع از مرزهای سرزمین ایران در طی دفاع مقدس دوم و سوم در مقابل دشمنان صلیبی/صهیونی آمریکایی/اسرائیلی که حماسه‌های بسیاری در زمین و هوا و دریا خلق نمود.
در پی امام شهید امت و همراه همرزمان سپاه، حماسه شهادت مظلومانه فرماندهان ارشد و پرسنل فداکار ارتش، از جمله  104 سرنشین ناوشکن دنا نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی، که 20 نفر آنها جاوید‌الاثر هستند، مقابله پهپادی و موشکی و پدافندی با دو قدرت هسته‌ای دنیا، نبرد و سرکوب تروریست‌های تجزیه‌طلب در غرب و جنوب شرقی کشور از طریق توپخانه نیروی زمینی و بمباران نیروی هوایی، آمادگی کامل رزمی برای جنگ تمام‌عیار زمینی با کماندوها و تفنگداران آمریکایی و نیروهای صهیونی در دفاع از مرزها و خاک سرزمین ایران و... از جمله عملکرد درخشان ارتش جمهوری اسلامی در طی 40 روز جنگ رمضان و دفاع مقدس سوم ملت ایران بود. 
هسته‌های اولیه ارتش انقلاب
ارتشی که از سال‌های پیش از انقلاب اسلامی، مورد نظر حضرت امام خمینی‌(رحمه‌الله علیه) قرار داشت و یاران نهضت امام از همان سالها، در ارتش و گارد شاهنشاهی نفوذ داشتند. از جمله گروهی بی‌نام که در سال 1345 در ارتش و گارد جاویدان شاه، سازمانی مخفی ایجاد کرد و در آن سال‌های اختناق به جذب نیروهای صادق و مسلمان ارتش پرداخت. این گروه توسط مبارزانی همچون «موسی نامجو»، «حسن اقارب‌پرست» و «یوسف کلاهدوز» به‌وجود آمد و با بعضی انقلابیون دیگر مثل «سید حسن آیت» و «حسن عباسپور» ارتباط برقرار کرده و جمعی قابل توجهی از افسران مسلمان و آزادیخواه را به میدان مبارزه علیه رژیم شاه کشانید.
همافران مسلمان و مبارز نیروی هوائی نیز از سالها قبل در ارتباط با روحانیت مبارز و بخصوص امام شهید حضرت آیت‌الله سید علی حسینی خامنه‌ای، تشکیلاتی مخفی و مسلح در پایگاه‌های هوائی سراسر کشور ایجاد کرده بودند که با برگزاری جلسات روشنگرانه، تکثیر و توزیع اعلامیه‌های حضرت امام خمینی و برگزاری تظاهرات و اعتصابات در اوج سال‌های مبارزه با شاه، در مسیر پیروزی انقلاب اسلامی تاثیر بسزایی داشتند و هم آنان در آخرین مراحل و فرود آوردن ضربه نهائی بر پیکر پوسیده رژیم پهلوی نیز پیشتاز و پیشگام مردم مسلح شده و در روزهای 21 و22 بهمن 57 مراکز قدرت رژیم شاه را به تصرف درآوردند.
ملت ایران در تمام آن روزهای اوجگیری نهضت امام با توجه به بیانات روشنگرانه حضرت امام خمینی و سایر روحانیون پیرو ایشان، این همدلی ارتشیان مسلمان و انقلابی را در عمق نگاهها و حرکات و سکنات آنها حس می‌کرد و از همین روی در همان روزها، بر لوله تفنگ‌های آنها، گل قرار دادند و آنها را «برادر ارتشی» خواندند.
توطئه انحلال ارتش
حضرت امام خمینی در مقابل شعار ضدایرانی و استعماری که گروهک‌های ضد انقلاب مبنی بر انحلال ارتش سر داده بودند، ایستادند و اجازه ندادند که بار دیگر تاریخ تکرار شده و خارجی‌ها برای ایران، تدارک ارتش و قشون نظامی ببینند. اما طرفه آنکه همان ضد انقلابیون مانند منافقین که شعار «انحلال ارتش» را می‌دادند، به دامان ارتش بعثی و قوای نظامی صدام پناه بردند و در بزرگ‌ترین جنایات آنها در حق ملت ایران سهیم شدند. با پیوستن ارتش به نهضت امام و انقلاب مردم، عبارت «برادر ارتشی» به شعار «ملت فدای ارتش و ارتش برای ملت» تبدیل گردید.
در آن سالها، تمامی نیازهای تسلیحاتی ایران از خارج کشور تامین می‌شد و کمترین توانایی و دانش ساخت سلاح و ادوات نظامی در داخل کشور وجود نداشت. مستشاران نظامی آمریکایی تا حد امکان حتی از نزدیک شدن کارشناسان و متخصصان ارتش ایران به سلاح‌های استراتژیک و مهم و پیچیده خود، جلوگیری می‌کردند و سعی داشتند که فوت و فن آنها به ایرانی‌ها منتقل نشود تا در صورت نبود این مستشاران، امکان استفاده از سلاح‌های یاد شده برای ایرانیان نباشد.
از وابستگی تمام‌عیار تا استقلال و سرافرازی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در اولین اقدام تمامی قراردادهای نظامی با آمریکا لغو گردید و حدود 50 هزار مستشار نظامی این کشور از ایران اخراج شدند. از همین روی نیاز بود تا متخصصان ایرانی با تلاش و سعی جهادی نه تنها راه و روش کار با سلاح‌های یاد شده را دریابند و روش‌های تعمیر و نگهداری آنها را بیاموزند بلکه حتی بتوانند قطعات مختلف آنها را (که دیگر نمی‌توانستند از منابع غربی تامین نمایند) خود بسازند و سپس به ساخت کل آن سلاح یا دستگاه برسند.
آنچه که طی سال‌های پس از انقلاب و در طول بیش از 47 سال حاکمیت نظام جمهوری اسلامی به یاری خدا و عزم ملی و تلاش و کوشش جهادگران نیروهای مسلح ممکن شد و آن ارتشی که تا دندان به سلاح و دانش و نیروی آمریکایی و انگلیسی و آلمانی و... وابسته بود، امروز موفق به ساخت انواع و اقسام سلاح‌های ریز و درشت، کوچک و بزرگ، زمینی و هوائی و دریایی شده به گونه‌ای که چشم همه دشمنان ایران و اسلام را خیره ساخته است.
بسیاری از سلاح‌های پیشرفته و پیچیده از جمله زیردریایی، هواپیمای جنگی، موشک‌های بالستیک، ‌تانک و نفربر زرهی، انواع و اقسام تفنگ و مسلسل، ناو جنگی و قایق‌های توپدار، انواع و اقسام رادار و موشک‌های زمین به هوا و... ساخته شد و همچنین بسیاری از سلاح‌های خریداری شده در زمان شاه بازسازی و با تغییر کاربردی مورد استفاده قرار دادند.