در جنگ رمضان تعداد زیادی از پهپادهای دشمن منهدم شدند که اکثر آنها در کلاس پهپادهای MALE طبقه‌بندی می‌شوند.
جنگ رمضان دارای ابعاد مختلفی است که شاید تا سال‌ها بتوان درخصوص آن هم در رسانه‌ها و هم در مراکز تحقیقاتی، اندیشکده‌ها و مجموعه‌های نظامی به بحث و گفت‌وگو پرداخت. در این مطلب بنا داریم به بحث پرنده‌های بدون سرنشین (پهپاد) سرنگون‌شده دشمن در آسمان ایران طی 40 روز جنگ (تا زمان آتش‌بس موقت) بپردازیم.
کدام خانواده از پهپادها بر فراز ایران پرواز می‌کردند؟
طی این جنگ، پرنده‌های بدون سرنشین مختلفی بر فراز ایران پرواز کردند و البته تعدادی زیادی از آنها سرنگون شدند اما قبل از پرداختن به معرفی این پرنده‌ها باید به این مسئله اشاره کرد که تقریباً اکثر این پرنده‌های بدون سرنشین در کلاس‌بندی پهپادهای سری MALE طبقه‌بندی می‌شوند، این واژه مخفف عبارت انگلیسی (medium-altitude long-endurance) به‌معنی ارتفاع متوسط و ماندگاری بالا است و به خانواده‌ای از پهپادها اطلاق می‌شود که ارتفاع پروازی آنها معمولاً بین 3 تا 9 کیلومتر از سطح زمین است و میزان ماندگاری آنها در هر سورتی پرواز بین 24 تا 48 ساعت است، البته باید به این مسئله نیز اشاره کرد که اکثر این پهپادها در زمان حمل محموله‌های مختلف رزمی شناسایی و مجبور به کاهش ارتفاع می‌شوند.
از پهپادهای معروف از این کلاس که در جنگ اخیر شرکت داشتند و البته در تعداد قابل‌توجهی توسط نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران سرنگون شدند، می‌توان به سری MQ9 ریپر ساخت ایالات متحده آمریکا و هرمس900 و هرون ساخت رژیم صهیونیستی اشاره کرد.
البته پهپادهای دیگری نظیر پهپادهای سری موسوم به لوکاس نیز در این جنگ به‌کارگیری شدند که در حقیقت همان کپی آمریکایی‌ها از خانواده پهپادهای انتحاری شاهد136 ایرانی است اما باید گفت که عمده پهپادها از خانواده و مجموعه MALE بودند.
طبق اعلام نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران، از ابتدای جنگ رمضان بیش از 150 فروند پهپاد متجاوز سرنگون شده است که با توجه به فشارهای سخت دشمن برای خاموش کردن پدافند ایران، آماری جالب و قابل‌توجهی به حساب می‌آید.
چرا سرنگون‌ کردن این پهپادها مهم است؟
به گزارش تسنیم، پهپادهایی که در جنگ اخیر بر فراز کشور ما پرواز کردند عمدتاً از کلاس MALE و با مأموریت‌های ترکیبی شناسایی و تهاجمی بودند. پهپاد آمریکایی MQ9 با سیستم‌های اپتیکی و پیشرفته و عمدتاً مسلح به موشک‌های هلفایر یکی از اصلی‌ترین پلت‌فرم‌های بدون سرنشین فعال در این جنگ بود.
از طرف دیگر، پهپادهای رژیم صهیونیستی مثل هرمس900 و یا هرون نیز مجهز به سیستم‌های اپتیکی بودند و همچنین بمب‌های کوچک سری mikholit بخش عمده توان بی‌سرنشین در این جنگ را در اختیار داشتند.
این پهپادها در بحث شناسایی طولانی در یک محدوده جغرافیایی و شناسایی دقیق تهدیدات و تحرکات بسیار مؤثر هستند. در مورد جنگ رمضان یا حتی جنگ 12روزه، رصد حمل‌ونقل سامانه‌های پدافندی، لانچرهای موشکی و یا تعقیب افراد و در صورت لزوم حمله به آنها و همچنین ارسال تصاویر برای بررسی خسارت‌های ایجادشده توسط حملات دیگر، از جمله مهم‌ترین کاربری این پلت‌فرم‌ها به حساب می‌آید.
MQ9؛ ایران قبرستان ستون فقرات پهپادهای آمریکا
پرنده بدون سرنشین MQ9 ساخت شرکت آمریکاییGeneral Atomics، پرتعدادترین پرنده بدون سرنشین در اختیار نیروهای مسلح آمریکاست. به‌صورت‌کلی تعدادی نزدیک به 575 فروند از این پهپاد ساخته شده است و علاوه ‌بر ایالات متحده آمریکا تعدادی از این پهپادها به کشورهایی مثل هلند، بلژیک، فرانسه، اسپانیا و انگلستان نیز صادر شده است.
پهپاد ریپر با 11 متر طول، 20 متر دهانه بال و ارتفاع 3.81 متر یکی از بزرگ‌ترین پرنده‌های بدون سرنشین در کلاس خود به حساب می‌آید، وزن این پهپاد نیز در حدود 2200 کیلوگرم است و از یک موتور توربوپراپ 900 اسب‌بخاری مدل 331-10 TPE ساخت شرکت آمریکایی Honeywell استفاده می‌کند.
سرعت معمول این پهپاد در حدود 313 کیلومتر بر ساعت و ارتفاع پرواز عملیاتی آن در حدود 7.5 کیلومتر است. در بحث حمل مهمات نیز این پهپاد به‌صورت‌کلی تقریباً توان حمل نزدیک به یک تُن مهمات در 7 جایگاه زیر بال‌ها و بدنه خود را دارد. سلاح اصلی این پرنده بدون سرنشین، موشک‌های هوابه‌سطح AGM-114 هلفایر است و البته توان حمل سلاح‌های دیگری مثل بمب‌های هدایت لیزری GBU12 یا موشک‌های هوابه‌سطح بریمستون ساخت انگلستان را نیز دارد.
سامانه چندمنظوره هدف‌یابی 1 AN/DAS- MTS-B از شرکت ریتهون با قابلیت رصد و کشف اهداف در شب و روز یا هر شرایط آب‌وهوایی و همچنین علامت‌گذاری لیزری اهداف و سامانه رادار سار 8 Lynx II AN/APY  نیز جزو اصلی‌ترین سامانه‌های به‌کاررفته در این پهپاد در حوزه کشف، رصد، هدف‌گیری و شناسایی هستند، البته بسته به مأموریت‌های مختلف، برخی پادهای جمع‌آوری سیگنال، جنگال یا سایر مأموریت‌ها نیز برای این پهپاد می‌تواند نصب شود. ریپر از سیستم هدایت ماهواره‌ای هم بهره می‌برد.
اولین شکار این پهپاد توسط گروه انصارالله یمن در سال 2017 رخ داد و در فاصله آن سال تا قبل از درگیری‌های دریای سرخ در سال 2023 یمنی‌ها بین 3 تا 5 فروند ریپر را هدف قرار داده منهدم کردند.
اولین به‌نوعی سلاخی وحشتناک از پهپادهای ریپر باز هم توسط انصارالله یمن و در جریان درگیری‌های دریای سرخ در سال 2023 میلادی رخ داد و در یک دوره زمانی نزدیک به 2 سال نزدیک به 15 فروند از این پهپاد (به‌اعتراف آمریکا) توسط یمنی‌ها سرنگون شد، البته جنبش انصارالله یمن ادعای سرنگونی بیش از 20 فروند از پهپادهای MQ9 آمریکایی را در این دوره دارد.
اما در طول جنگ رمضان و در تقریباً حدود 38 روز درگیری، نزدیک به 25 فروند ریپر به‌اعتراف خود آمریکایی‌ها سرنگون شده است، مسئله‌ای که سؤالات زیادی درخصوص بقاپذیری و ارزش این پهپاد و اصولاً این کلاس از پرنده‌های بدون سرنشین را نه‌فقط بین کارشناسان نظامی غربی، بلکه بین تمام کارشناسان نظامی جهان به وجود آمده است، اصولاً می‌توان گفت جنگ رمضان حداقل پایان یک نسل و یک کلاس از پرنده‌های بدون سرنشین در این مدل‌ها را به جهانیان اعلام کرد.
ایران و انصارالله به‌روی هم چیزی نزدیک به 50 فروند از پهپادهای MQ9 نیروی هوائی آمریکا را سرنگون کردند و با توجه به قیمت اعلامی ارتش آمریکا برای این پهپاد که معادل حدود 35 میلیون دلار برای هر فروند است، می‌شود گفت چیزی در حدود 1 میلیارد و 750 میلیون دلار از تسلیحات آمریکا در این بخش نابود شده است.
در جریان درگیری‌های بین ایران و آمریکا حداقل یک مورد ثابت‌شده از سرنگون کردن یک فروند پهپاد RQ21 ملقب به بلک جک متعلق به نیروی دریایی آمریکا نیز ثبت و ضبط شده است. این پهپاد در حقیقت مدل جدیدتر و بزرگ‌تر از پهپاد معروف اسکن ایگل ساخت شرکت بوئینگ است که در سال‌های گذشته بارها و بارها در مرزهای جنوبی کشور به دام یگان‌های پدافندی کشور ما افتاد.
پهپاد RQ21 شبیه به اسکن ایگل از روی یک ریل پرتاب می‌شود و وزنی در حدود 37 کیلوگرم دارد و می‌تواند علاوه‌بر کارکرد شناسایی و تصویربرداری، برخی مهمات مینیاتوری را نیز حمل کند. این پهپاد معمولاً با سرعتی در حدود 100 کیلومتر در ساعت پرواز می‌کند و می‌تواند تا ارتفاع بیش از 5کیلومتری نیز به‌مدت 16 ساعت پرواز کند.
این پهپاد به‌احتمال زیاد در خط سواحل جنوبی کشور ما در حال جاسوسی بود که توسط پدافند هوائی شناسایی و سرنگون شد.
رژیم صهیونیستی نیز در جریان دو جنگ 12روزه و جنگ رمضان در حجم قابل‌توجهی از پرنده‌های بدون سرنشین خود استفاده کرد. در جنگ اخیر و بر اساس اسناد تصویری، مدارک مشخص و واضحی از هدف قرار گرفتن پهپادهای ساخت رژیم صهیونیستی از مدل‌های هرمس900، هرون، ایتان و اوربیتر توسط پدافند کشورمان وجود دارد.
ابتدا به‌سراغ پهپاد شناسایی و تهاجمی هرمس900 برویم که یکی از سنگین‌ترین تلفات را در جنگ اخیر متحمل شده است.
در این جنگ بنا به اسناد تصویری واضح و مشخص، تعداد 9 فروند پهپاد هرمس900 توسط پدافند نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران سرنگون شده است که آخرین مورد شکار این پهپاد در مرکز کشور و در ساعاتی پس از اعلام آتش‌بس بین ایران و آمریکا بود.
این پرنده بدون سرنشین دارای یک موتور توربوشارژ به‌قدرت 115 اسب بخار است و ارتفاع پروازی آن در حدود 9100 متر است، بُردی بیش از یک‌هزار کیلومتر و توان حمل محموله به‌وزن 350 کیلوگرم را دارد. این پرنده بدون سرنشین از سیستم هدایت ماهواره‌ای برخوردار است و می‌تواند تا ارتفاع نهائی 9100متری از سطح زمین پرواز کند و سرعت نهائی آن نیز 220 کیلومتر بر ساعت و میزان مداومت پروازی آن 36 ساعت است.
این پهپاد از سیستم اپتیکی و نظارت شبانه‌روزی و نشانه‌گذار لیزری SPECTRO XR استفاده می‌کند و بنا به سفارش مشتری می‌تواند به تجهیزات مختلف راداری و تسلیحاتی نیز مجهز شود.
هم در جنگ 12روزه و هم در جنگ رمضان، پهپادهای هرمس مسلح به بمب‌های مینیاتوری هدایت لیزری سری Mikholit نیز دیده شدند که کنار پهپادهای سرنگون‌شده به‌صورت دست‌نخورده به غنیمت نیروهای خودی در آمده‌اند.
سری هرون و مدل پیشرفته‌تر آن یعنی هرونTP با اسم صادراتی (ایتان) از دیگر پهپادهای پیشرفته رژیم صهیونیستی بود که هم در جنگ 12روزه و هم جنگ رمضان حضور داشتند و در هر دو جنگ با آتش پدافند نیروهای مسلح کشور سرنگون شدند. در جنگ رمضان و صرفاً بر اساس اسناد تصویری می‌توان گفت 8 فروند از این پهپاد مورد اصابت قرار گرفته ساقط شدند.
پهپاد سری هرون در مدل اولیه از یک موتور روتاکس916 به‌قدرت 210 اسب بخار بهره می‌برد و می‌تواند تا ارتفاع 10کیلومتری اوج بگیرد و سرعت نهائی آن نزدیک به 200 کیلومتر بر ساعت است و ادعا می‌شود که امکان پایایی پروازی به‌مدت 52 ساعت را دارد. وزن نهائی این پهپاد با محموله کامل در زمان شروع پرواز در حدود 1150 کیلوگرم است و طول آن نیز 8.5 متر است.
این پرنده بدون سرنشین می‌تواند تا 250 کیلوگرم انواع محموله‌ها خصوصاً انواع دوربین‌های شناسایی روزانه و حرارتی یا سامانه‌های جمع‌آوری سیگنال‌های الکترونیکی را حمل کند و در صورت نیاز یا سفارش می‌توان به‌روی این پهپاد برخی از تسلیحات هدایت‌شونده سبک هوابه‌سطح را نیز نصب کرد.
مدل ارتقاءیافته این پهپاد یعنی هرون‌تی‌پی یا در مدل صادراتی به‌اسم ایتان پهپادی بزرگ‌تر و سنگین‌تر است که وزن نهائی آن هنگام بلند شدن از زمین 5400 کیلوگرم است و می‌تواند تا 2700 کیلوگرم محموله را با خود حمل کند.
این پرنده بدون سرنشین از یک موتور توربوپراپ به‌قدرت 1200 اسب‌بخار ساخت کانادا استفاده می‌کند و می‌تواند به ارتفاع نزدیک به 14کیلومتری نیز برسد. این پهپاد دارای مداومت پروازی بیش از 30 ساعت است و از هدایت ماهواره‌ای نیز بهره می‌برد، طول آن نیز در حدود 14 متر است.
این پرنده بدون سرنشین را می‌توان به حجم گسترده‌ای از سامانه‌های شناسایی و نقشه‌برداری از جمله رادارهای SAR مجهز کرد که برای نقشه‌برداری از سطح زمین و بحث یافتن تأسیسات مخفی و یافتن لانچرهای موشکی یک گزینه مهم به حساب می‌آید پس انهدام آنها نیز یک دستاورد مهم‌تر برای نیروهای مسلح کشور تلقی می‌شود.
عربستان یا امارات متحده عربی کدام‌یک وینگ لونگ را به‌سمت ایران فرستادند؟
اما شاید یکی از جالب‌ترین شکارهای نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران در حوزه پدافند هوائی علیه پرنده‌های بدون سرنشین، حداقل دو مورد پهپاد مدل Wing Loong2 ساخت کشور چین بود که با پیدا شدن لاشه‌های آن در داخل ایران به‌سرعت انگشت اتهام این بار نه به‌سمت آمریکا یا رژیم صهیونیستی، بلکه به‌سمت دو دارنده این مدل از پهپاد در منطقه یعنی امارات متحده عربی و عربستان سعودی چرخید، البته پهپادهای ساخت چین این دو کشور در سال‌های تجاوز به یمن در تعداد قابل‌توجهی توسط جنبش انصارالله و ارتش این کشور سرنگون شده بودند و جمهوری اسلامی ایران نیز در ادامه مسیر و به‌قولی به‌عنوان یکی از عجایب این جنگ دو شکار غیرغربی و بلکه شرقی را نیز به کارنامه خود اضافه کرد.
پهپادهای سری وینگ‌لونگ2 ساخت شرکت چینی Chengdu از جمله شرکت‌های مهم و معروف هواپیماسازی چین است و به‌عنوان یک پرنده بدون سرنشین با توانایی شناسایی و تهاجم معرفی و صادر شده است. این پهپاد می‌تواند تا وزن 480 کیلوگرم انواع مهمات شامل بمب‌ها و موشک‌های هدایت‌شونده هوابه‌سطح را با خود حمل کند. در این پرنده بدون سرنشین از یک موتور توربوشارژ استفاده شده است و می‌تواند به سرعت 370 کیلومتر در ساعت و ماندگاری 20 ساعت با این سرعت برسد. وینگ‌لونگ2 می‌تواند تا ارتفاع 9کیلومتری نیز از سطح زمین اوج بگیرد.
از بین بردن پرنده‌های بدون سرنشین شناسایی و تهاجمی یکی از مهم‌ترین ضربات به ساختار رزم هوائی غربی و خصوصاً توانایی حملات دقیق آنها برای اهداف باارزشی مثل لانچرهای موشکی و یا افراد بود.