دیروز قبل از موعد پایان آتشبس دو هفتهای، طرف آمریکایی مجدداً توافق را نقض، و دومین کشتی ایران را در اقیانوس هند توقیف کرد.
این رویکرد موجب بیاعتبار شدن بیشتر دعوت به مذاکره شد چنان که واشنگتن پست اذعان کرد: با نزدیک شدن به پایان آتشبس، مذاکرات تازه همچنان بر پایهای ناپایدار باقی مانده است. مسئولان ایرانی هشدار دادهاند که پس از توقیف یک کشتی با پرچم ایران، به طور کامل از این مذاکرات صرفنظر خواهند کرد.
وبسایت شبکه سیانان هم درباره رفتار متناقض ترامپ نوشت: رسیدن به یک توافق برای پایان دادن به جنگ آمریکا و ایران نزدیک بود، اما پس از آنکه ترامپ در رسانهها و شبکه اجتماعیاش صحبت کرد، متوقف شد. اظهارات ترامپ مذاکرهکنندگان ایرانی را ناامید و اعتماد را خدشهدار کرد، که باعث شد سرعت مذاکرات از بین برود.
چرا ترامپ در جایگاه مذاکره با ایران نیست؟
در حقانیت طرف ایرانی همین بس که سث مولتون نماینده کنگره آمریکا دیروز گفت: هر بار پیش از این که ایران پای میز مذاکره بیاید، ترامپ آنها را بمباران کرده است. تنها باری که ایران با آمریکا توافق امضا کرد، ترامپ آن را پاره کرد. بنابراین او برای رسیدن به یک توافق مذاکراتی، از جایگاه بسیار بدی شروع کرده است. تنگه هرمز پیش از شروع این جنگ باز بود. آنها متحدان ما در خلیجفارس را در موقعیت وحشتناکی قرار نداده بودند و میلیاردها دلار از زیرساختهایشان را نابود نکرده بودند. بنابراین الان ترامپ واقعاً از موضع ضعف با تیمی از مذاکرهکنندگان بسیار آماتور، با ایران مذاکره میکند. ترامپ در حال حاضر در موضع ضعف است و به همین دلیل است که به هر سو حمله میکند و واقعاً مطمئن نیست که بعداً چه کار کند.
اولویت ایران: تأدیب ناقضان آتشبس و نه مذاکره
آمریکا و شریک جنایاتش (اسرائیل) در این دو هفته، به واسطه حمله به لبنان، اعلام محاصره دریایی علیه ایران و توقیف دو کشتی و نفتکش، مکرراً آتشبس را زیر پا گذاشتند و نشان دادند که برقراری یا عدم برقراری آتشبس برایشان معنا و مفهومی ندارد و از پوشش آن، برای تداوم تعرضات خود استفاده میکنند. بنابراین به طریق اولی، اولویت هم برای طرف ایرانی، مذاکره نیست بلکه تأدیب ناقضان و متجاوزان است چنان که در انسداد مجدد تنگه هرمز به نمایش گذاشت و پس از این هم با مجازات آنها در خلیجفارس و دریای عمان و دریای سرخ و تنگه باب المندب و حتی فراتر از منطقه به اجرا درخواهد آورد.
جنگ طبق برنامه ایران پیش رفت
آمریکا در پنجاه و سومین روز جنگ، فاقد دستاورد راهبردی است و این برای ترامپی که خیال میکرد سه روزه فاتح جنگی بزرگ میشود و در دنیا دور افتخار میزند، سرشکستگی بزرگی است.
نشریه آمریکایی آکسیوس در این زمینه خاطر نشان کرد: ترامپ میخواهد جنگ را همین حالا و بر اساس شرایط خود به پایان برساند. اما تنها کمتر از یک روز تا انقضای آتشبس باقی مانده، ایران همچنان تنگه هرمز را کنترل میکند و طرفین حتی نتوانستهاند جلسهای را تنظیم کنند.
پاتریشیا مارینز، تحلیلگر نظامی نیز گفت: جنگ نامتقارن ایران دقیقاً طبق برنامه پیش رفت و پیروزی از طریق تابآوری برای ایران به دست آمد. ایالات متحده به همراه اسرائیل، یک جنگ برقآسا برنامهریزی کرده بودند و از پاسخ پرقدرت ایران غافلگیر شدند. تهران نه تنها توانست پرتاب موشک و پهپاد را برای ۴۰ روز حفظ کند، بلکه موفق شد از تهاجم زمینی به قلمرو خودش هم جلوگیری نماید. دونالد ترامپ تقریباً در تمام طول جنگ در گوشه رینگ باقی ماند و شبها دیروقت زیر فشار شدید بازارها و متحدانش پست میگذاشت. جنگ نامتقارن ایران دقیقاً طبق برنامه پیش میرفت. هر یکشنبه شب، ترامپ سعی میکرد ادعا کند که تنگه هرمز قبلاً باز شده یا در آن هفته باز خواهد شد. ناامیدی پرزیدنت در تهدیدهایی که منتشر میکرد، آشکار بود. اقتصادهای خلیجفارس فلج شدند، کشورهای آسیایی به سطوح بحرانی کمبود رسیدند و بحران در سراسر زنجیره پتروشیمی جهانی گسترش یافت. قیمت سوخت در ایالات متحده افزایش یافت و مستقیماً به محبوبیت رئیس جمهور ضربه زد. ایران در آنجا یک جنگ نامتقارن تقریباً کامل را به راه انداخته بود، جنگی که پیروزی را نه از طریق شاهکارهای نظامی تماشایی، بلکه از طریق تابآوری و موقعیت راهبردی خود برایش به ارمغان میآورد.
زمینگیر شدیم؛ تنگهای که باز بود، بسته ماند
درباره شکست فاحش ترامپ، چاس فریمن، دیپلمات سابق آمریکایی تأکید میکند: قدرتمندترین ارتش جهان در برابر ایران زمینگیر شد. ایران با موفقیت کشتیهای جنگی بزرگ آمریکا، از جمله ناوهای هواپیمابر، را در فاصله پانصد تا ششصد مایلی (حدود هزار کیلومتری) خود مهار کرده است؛ زیرا اگر این کشتیها به ایران نزدیکتر شوند، هدف حمله قرار میگیرند و از این کار اجتناب میکنند.
کریس مورفی سناتور مطرح آمریکایی هم یادآور شد: ما میلیاردها دلار خرج میکنیم تا کل نیروی دریاییمان را در تنگه [هرمز] نگه داریم، فقط برای اینکه بیفایده و ناکام بمانیم و راه آبی را باز نکنیم، راهآبی که تا وقتی جنگ بیهوده و انتخابی ترامپ آن را نبسته بود، بسته نشده بود. او فقط دارد پول مالیات مردم آمریکا را میسوزاند. جنگ ترامپ، ایران را قدرتمندتر میکند. این یک فاجعه است؛ جنگی که اقتصاد ما را نابود میکند، جهان را به آتش میکشد، کنترل تنگه هرمز را به ایران میدهد، و ایران/روسیه/چین را به هم نزدیکتر میکند.
دروغگو، درمانده و غیر قابل اعتماد
وضعیت فعلی میدان، بنبستی خفهکننده برای ترامپ ایجاد کرده است. غرور او، اجازه نمیدهد شکست بزرگ را به جای رویای «بزرگترین پیروزی» بپذیرد، اما ناتوانی و ترس هم مانع از آن است که جنگی نامحدود را از سر بگیرد. بنبست آمیخته به تحقیر آمریکا، به علاوه مشکلات روانی و شخصیتی ترامپ، موجب شده تا او بیش از معدل قبلی خود، دروغ بگوید و آشفتهتر حرف بزند. دروغ و تناقض و غیر قابل پیشبینی بودن، که دیگر صرفاً شگرد ترامپ نیست، بلکه در درماندگی او هم ریشه دارد، موجب میشود مذاکره از همیشه بیاعتبارتر شود:
- سیانان: ترامپ با اظهاراتش که اغلب از سوی ایران رد شده، فرآیند مذاکرات را پیچیده کرد. مقامات آمریکایی اذعان کردهاند که اظهارات او به مذاکرات آسیب زده است. برخی از مقامات دولت ترامپ اذعان کردند که اظهارات علنی ترامپ به مذاکرات آسیب زده است.
- واشنگتن پست: اظهارات ترامپ به طور فزاینده، متناقض است و بیثباتی در سیاستگذاری را آشکار میکند. مقامات دولت مجبور بودهاند این ادعاها را اصلاح کنند. زیادهخواهی او در مواضع عمومی، مذاکرات را به هم میزند.
- سیبیاس: ترامپ ظرف ۳ روز تغییر موضع داد. در مصاحبهای گفت ایران با همهچیز موافقت کرده و آمریکا اورانیوم را خواهد گرفت. اما ایران مطلقاً این ادعا رد کرد. ترامپ گفت فکر نمیکند اختلافات زیادی درباره توافق وجود داشته باشد، اما بعداً گفت بسیار بعید است آتشبس را تمدید کند.
- تیموتی اسنایدر، استاد دانشگاه تورنتو اظهار کرد: ما در حال عادیسازی جهانی هستیم که در آن یک کشور سعی میکند ملت دیگری را از صحنه روزگار محو کند. آمریکاییها به سختی میتوانند درک کنند که ما در حال شکست در این جنگ هستیم و در موقعیتی نیستیم که به ایرانیها بگوییم چه کار کنند. هیچ حملهای هم این واقعیت را تغییر نخواهد داد.
ایران از برگ برنده خود دست نمیکشد
خبرنگار بیبیسی در اسلام آباد گزارش داد: تام شارپ، فرمانده سابق نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا گفت کاخ سفید در تلاش است تا با در تنگنا قرار دادن ایران، آنها را مجبور به مذاکره کند. اما مشکلی که او به آن اشاره میکند این است که ایران نشان داده میتواند سطح بالایی از فشار را برای تضمین بقا تحمل کند. ایرانیها اصرار دارند حاکمیت آنها بر تنگه هرمز باید به رسمیت شناخته شود. آنها آموختهاند که تواناییشان در ایجاد اختلال در بازارهای جهانی انرژی، یک عامل بازدارنده استراتژیک قدرتمند است و در صورت اعمال عوارض برای عبور ایمن، راهی سودآور نیز خواهد بود. به سختی میتوان مذاکرهکنندگان ایرانی را دید که حاضر باشند از این برگ برنده خود دست بکشند.
ژنرال بازنشسته آمریکایی: گزینهای برای بازگشایی تنگه هرمز نداریم
در همین حال، ژنرال وسلی کلارک فرمانده پیشین ناتو به سیانان گفت: تنگه هرمز مفیدتر از سلاح هستهای برای ایران است و تهران از آن بهعنوان اهرم فشار در مذاکرات استفاده میکند، زیرا میداند که آمریکا پاسخی برایش ندارد. این منطقه (تنگه هرمز) بسیار محدود است و سالهاست که مستحکم شده و ایرانیها قطعاً از درسهای آن استفاده کردهاند.
بستن تنگه هرمز و بابالمندب قدرتمندتر از بمب اتمی
در همین حال، روزنامه نیویورک تایمز به یکی از برگهای برنده رو نشده ایران پرداخت و نوشت: بستن دو تنگه توسط ایران مخربتر از بمب اتم است. توانایی ایران برای بستن یا مختل کردن جریان انرژی در تنگه هرمز و بابالمندب، اثری به مراتب سریعتر و مخربتر از تهدید هستهای برای پایتختهای غربی دارد.
در این میان، روزنامه لبنانی الاخبار خبر داد: یمن و ایران برای اعمال فشار بر دشمن هماهنگ عمل میکنند و در صورت تشدید دوباره تنشها در منطقه، در نبرد دریایی شامل دو تنگه هرمز و بابالمندب با هم فعال خواهند شد. انسجام و هماهنگی میان بخشهای مختلف محور مقاومت به سطح بیسابقهای رسیده و یمنیها نتایج مذاکرات جاری میان تهران و واشنگتن را به دقت دنبال میکنند. یمن روی فعالسازی عوامل قدرت خود (توانمندیهای نظامی و موقعیت جغرافیایی مشرف به تنگه بابالمندب) به موازات نقشآفرینی ایران در تنگه هرمز حساب میکند. ناو هواپیمابر «جورج بوش» به جای عبور مستقیم از بابالمندب، قاره آفریقا را دور زده که اعتراف ضمنی به نا امنی باب المندب برای آمریکاست.
رهبر ایران به جزئیات اهمیت میدهد و از منافع ملی کوتاه نمیآید
روزنامه نیویورک تایمز، در تحلیل دیگری، دونالد ترامپ را فردی عجول و دمدمی مزاج توصیف کرد و نوشت: ترامپ در ایران با ملتی دارای قدرت تابآوری مواجه است.
او خود را استاد «دیپلماسی قهرآمیز» توصیف میکند. در مقابل، ایران کشوری دارای قدرت «تابآوری» است. ترامپ سعی کرد با این ادعا که «ایرانیها تسلیم شدهاند» یا «با همه چیز از جمله تغییر موضع هستهایشان موافقت کنند» آنها را به چالش بکشد اما متوجه شد این ادعاها در رابطه با مقامهای ایرانی که در پیامهای خود، همه این ادعا را ساخته و پرداخته ذهن او توصیف کردند، کارساز نیست. رابرت مالی، مذاکرهکننده سابق، ترامپ را «فردی عجول و دمدمی مزاج» و «رهبری ایران را محکم و سرسخت» توصیف کرد و گفت: «ترامپ خواستار نتایج فوری است و بر یک نتیجه پر زرق و برق و جذاب برای تیتر اخبار اصرار دارد؛ اما رهبری ایران به تک تک جزئیات اهمیت میدهد. ترامپ معتقد است که به زور میتواند مردم را به اطاعت وادار کند اما رهبری ایران از منافع اصلی ایران کوتاه نمیآید.
زلزله ژئوپلیتیکی علیه نظم آمریکایی در راه است
دیروز در حالی که نشریه فارن افرز مینوشت «جنگ ثابت کرد واشنگتن نمیتواند تهران را به تسلیم وادارد»، فارین پالیسی تأکید کرد: هزینههای فوری جنگ حالا آشکار شده؛ قیمت نفت و گاز، افزایش چشمگیری داشته و محبوبیت ترامپ کاهش یافته است. پیامد راهبردی و بلندمدت، زلزله ژئوپلیتیکی است که تغییرات جهانی را تسریع و واقعیتهای جدید ایجاد میکنند. این جنگ، واشنگتن را تضعیف و رقبایش را تقویت کرد.
روزنامه فرانسوی لیبراسیون هم تصریح کرد: جنگ ایران مرحلهای تازه از سقوط امپراتوری آمریکا و پایان افسانه شکستناپذیری آن است. ناتوانی آمریکا در مهار ایران و شکست در بازگشایی تنگه هرمز، به دنیا ثابت کرد که واشنگتن دیگر قادر به ایفای نقش «ژاندارم جهانی» نیست. وقتی یک ابرقدرت نتواند با تمام توان نظامی خود، بر یک قدرت منطقهای که از پهپادهای ارزانقیمت استفاده میکند غلبه کند، یعنی افسانه شکستناپذیری آن به پایان رسیده است.