روز شصت و ششم جنگ، با ادعای جدید ترامپ مبنی بر حمایت از تردد آزادانه کشتیها در تنگه هرمز همراه شد.
ترامپ گفت: تلاشهای ایالات متحده برای رفع انسداد کشتیها در تنگه هرمز از صبح دوشنبه به وقت خاورمیانه آغاز خواهد شد کشورهایی از سراسر جهان، که تقریباً هیچکدام در درگیریهای خاورمیانه که بهوضوح و با شدت در جریان است دخالتی ندارند، از ما درخواست کردهاند که به آنها کمک کنیم تا کشتیهایشان را که گیر افتادهاند آزاد کنیم. این یک اقدام بشردوستانه است.
ترامپ در حالی مدعی اقدام بشردوستانه شده که چند روز قبل اذعان کرد مانند دزدان دریایی رفتار میکند! شبکه انگلیسی اسکای نیوز در این زمینه گفت: ترامپ، از ناتوانی خود در مقابله با ایستادگی و تابآوری فعلی ایران، به شدت مستأصل شده است. اقدام جدید آمریکا، هیچ ارتباطی با تلاشهای بشردوستانه ندارد و تماماً برای به چالش کشیدن سلطه ایران بر تنگه میباشد، اما محاسبات، کاملاًً به نفع ایران است.
رئیسجمهور فرانسه دیروز گفت: در طرح آمریکا در مورد تنگه هرمز شرکت نخواهیم کرد. ما خواستار بازگشایی تنگه هرمز با هماهنگی ایران و آمریکا هستیم
دومین بیاعتنایی به ترامپ
او اوایل جنگ و پس از تصمیم ایران به بستن تنگه هرمز، از کشورهای اروپایی و آسیایی دعوت کرد که در ائتلاف او برای بازگشایی تنگه همراهی کنند. اما نه چین و ژاپن و کره جنوبی، و نه انگلیس و فرانسه و آلمان و کانادا، حاضر به همراهی با ترامپ نشدند. او هم عصبانی شد و به این کشورها بد و بیراه گفت.
ترامپ، یکشنبه شب اعلام کرد که کشتیها با حمایت او از صبح دوشنبه میتوانند از تنگه هرمز عبور کنند. اما برخلاف وعده ترامپ، سیانان بعدازظهر دوشنبه گزارش داد: کشتیها هنوز پشت تنگه هستند و ترددی در این تنگه صورت نمیگیرد.
همچنین خبرگزاری رویترز دیروز اذعان کرد: با وجود وعده آمریکا برای بازگرداندن وضعیت تنگه هرمز، دادهها نشان میدهد عبور کشتیها تقریباً متوقف شده و ابهام عملیاتی همچنان بر این گذرگاه حیاتی سایه انداخته است.
از ایران تمکین میکنیم
ترامپ روی هوا حرف میزند
اما چرا کشتیها و نفتکشها به وعده اعتماد نکردند؟ رامان کاپور، کاپیتان یک نفتکش که شناور او در خلیج فارس است، به الجزیره گفت: «به نظر نمیرسد هیچ کشتیای حاضر باشد در شرایط فعلی بدون تضمین از تنگه هرمز عبور کند. هیچ کشتیای نمیخواهد شجاعت خود را نشان دهد و از تنگه هرمز عبور کند مگر اینکه بهطور رسمی اعلام شود که تردد در آن ایمن است».
ساعاتی پس از ادعای آمریکا، دادههای ناوبری بینالمللی کشتیها گزارش داد، ۲ فروند کشتی واقع در تنگه هرمز که پیشتر تلاشهای ناکامی در عبور از تنگه داشتند، محبور به بازگشت از منطقه تنگه هرمز بهسمت میانه خلیجفارس شدند. به گزارش خبرگزاری بلومبرگ، یک ناخدای حاضر در نفتکشهای متوقفشده در خلیجفارس گفت: «سیاستمداران روی هوا حرف میزنند و نفتکشی جرأت عبور از هرمز خارج از ضوابط ایران را ندارد».
ایران تأکید کرده که با کشتیهای متخلف برخورد میکند. امارات دیروز اعلام کرد ایران دو پهپاد به سوی نفتکش ادنوک (وابسته به شرکت دولتی نفت ابوظبی) در تنگه هرمز شلیک کرده است.
اخراجش کنید!
هرچه از انسداد تنگه هرمز زمان بیشتری میگذرد، فشار اقتصادی و اعتراضات سیاسی در داخل آمریکا علیه بیخردی نظامی ترامپ گستردهتر میشود. به گزارش خبرگزاری بلومبرگ «در حالیکه جنگ ایران کشدار شده، دردِ مصرفکنندگان آمریکایی در پمپ بنزینها رو به افزایش است. شوکهای انرژی ناشی از جنگ ایران نشانهای از کاهش یا توقف ندارند». این واقعیت در حالی است که ترامپ مقارن با دولت اوباما گفته بود: قیمت بنزین در سطوح دیوانهواری است؛ اوباما را اخراج
کنید!
در همین حال روزنامه واشنگتن پست نوشت: گزینههای ترامپ برای مهار واکنشهای منفی به افزایش قیمت بنزین، رو به پایان است. کاخ سفید اقداماتی مانند آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت، کاهش برخی محدودیتهای سوخت و بررسی گزینههایی مانند تعلیق مالیات بنزین را در نظر گرفته، اما این اقدامات تأثیر محدودی بر پیامدهای جنگ داشتهاند.
شبکه سیانان دیروز خبر داد: ۷۷ درصد آمریکاییها دونالد ترامپ را مقصر افزایش قیمت بنزین میدانند؛ رقمی بالاتر از میزان سرزنش رؤسایجمهور پیشین در شرایط مشابه. این میزان حتی از ارقام ثبتشده برای بایدن در سال ۲۰۲۲، اوباما در ۲۰۱۲ و بوش در ۲۰۰۵ نیز بیشتر است. با افزایش قیمت بنزین، درصد افرادی که ترامپ را مسئول میدانند نیز افزایش یافته و همزمان محبوبیت او کاهش پیدا کرده است. در میان جمهوریخواهان نیز ۵۵ درصد ترامپ را مقصر میدانند. در میان مستقلها، ۸۲ درصد و در میان دموکراتها ۹۵ درصد ترامپ را مسئول این وضعیت میدانند. بهندرت پیش میآید که هر سه طیف سیاسی در آمریکا بهطور همزمان بر سر یک موضوع توافق داشته باشند، اما در این مورد، اکثریت هر سه گروه ترامپ را مقصر
میدانند.
هرج و مرج در پنتاگون
در حالی که روزنامه تلگراف هفته قبل نوشته بود وزارت جنگ آمریکا از هم پاشیده است، روزنامه گاردین دیروز از «هرج و مرج در پنتاگون» خبر داد و افزود: بسیاری از مقامات نظامی، عملکرد وزیر جنگ آمریکا را یک تهدید میدانند. پنتاگون پس از موج اخراجها و پاکسازیهای گسترده، به مرحلهای از هرج و مرج داخلی رسیده است و بسیاری از مقامات نظامی، عملکرد «پیت هگست»، وزیر جنگ در دولت ترامپ را تهدیدی برای انسجام ارتش آمریکا میدانند.
همزمان، رسانه آمریکایی Raw Story با اعلام این خبر که مهمات حیاتی آمریکا برای مقابله با ایران کم است، نوشت: کاترین تامپسون، مقام ارشد سابق دولت ترامپ در پنتاگون، زنگ خطر جدی درباره ذخایر تسلیحاتی آمریکا به صدا درآورده است. او که زیر نظر پیت هگست خدمت میکرد، میگوید ارقام واقعی ذخایر مهمات حیاتی برای رویارویی با ایران و چین، بسیار بدتر از چیزی است که به مردم گفته شده. او تأکید کرد که بسیاری از این اطلاعات حساس پشت پرده طبقهبندی مانده و از دید عموم پنهان است. با این ذخایر فعلی، آمریکا حتی قادر به ادامه درگیریهای جاری هم به دشواری خواهد بود.
نفتکشها با حرف ترامپ ریسک نمیکنند
هارلن اولمن، افسر سابق نیروی دریایی آمریکا، درباره طرح اخیر ترامپ گفت: اگر این طرح ناپخته باشد، میتواند به فاجعه منجر شود. ایران تعداد زیادی پهپاد و قایقهای کوچک دارد که میتوانند این مأموریت را بسیار دشوار کنند. دنیل دیپاتریس عضو مؤسسه Defense Priorities هم گفت: من توئیت جدید ترامپ را تلاشی برای تغییر روایت کلی میدانم. پیام این است: آمریکا در بحث تنگه، نه تنها مشکل نیست، بلکه بخشی از راهحل است. این بیشتر شبیه یک راهبرد رسانهای به نظر میرسد تا یک عملیات
نظامی.
رابرت پیپ استاد علوم سیاسی دانشگاه شیکاگو نیز گفت: ترامپ اعلام کرد که آمریکا در مقابله با تهدیدهای ایران، کشتیها را از هرمز اسکورت خواهد کرد. این تاکتیک، «سوسیس برشخورده» نام دارد (یک طرف با انجام گامهای کوچک و تدریجی، خط قرمز طرف مقابل را جلو میبرد، بدون اینکه او را به یک واکنش بزرگ و فوری تحریک کند) و ابتکار عمل را به ایران منتقل میکند تا کشتیها و اسکورتهای آمریکایی را غرق کند. سؤال بزرگ این است: آیا نفتکشها این ریسک را میپذیرند؟
درمانده و فاقد چشمانداز خروج
شبکه MS NOW، در ارزیابی روند و فرجام جنگ دو ماهه گزارش داد: ترامپ و هگست، برای گام بعدیشان در جنگ ایران پاسخی ندارند. مککافری، ژنرال بازنشسته چهارستاره، هشدار داده که دولت ترامپ و پنتاگون فاقد یک برنامه روشن برای مرحله بعدی جنگ با ایران هستند. همزمان، فشارهای سیاسی و اقتصادی ناشی از جنگ (از جمله هزینههای میلیارد دلاری و پیامدهای جهانی آن) بر نگرانیها درباره ادامه مسیر کنونی افزوده است.
روزنامه نیویورکتایمز درباره طرح ترامپ نوشت: نمیتوان قدرت نظامی ایران را نادیده گرفت. طرح ترامپ که تلاش میکند با موضوعات انسانی آن را توجیه کند سؤالات زیادی را ایجاد کرده است. در صورت اجرائی شدن این طرح، ممکن است آتشبس اعلامی نقض شود. طرح ترامپ با خطراتی روبهرو است، چرا که هنوز موضوع مینهای کارگذاشته شده در تنگه هرمز در جریان است. ایران هزاران قایق تندرو در اختیار دارد که میتواند عملیات مینگذاری را انجام دهد یا کشتیهای بزرگ را با مشکل روبهرو کند. علاوهبر این سکویهای شلیک متحرک در سواحل مشرف بر تنگه هرمز مستقر شده و میتوانند پهپادها یا موشکها را به سمت کشتیها شلیک کنند.
ماجراجویی ناکام و نامحبوب
همه، آمریکا را مقصر میدانند
نیویورک تایمز همچنین در تحلیل دیگری تأکید کرد: آمریکا بابت غرورش در حوزه انرژی، بهای سنگینی خواهد پرداخت. جنگ در ایران، مثل عملیات در ونزوئلا موفق نبوده است. تصور اینکه آمریکا از عواقب این جنگ مصون باشد، اشتباه است. آمریکا، یکسوم نفت خام مصرفی خود را وارد میکند و قیمت داخلی فرآوردههای نفتی مانند بنزین هم تحت تأثیر تغییرات قیمت جهانی قرار دارد. دو ماه از جنگ گذشته و ترامپ اکنون با واقعیت پیچیده درگیریای روبهرو است که پرهزینه، بهشدت نامحبوب و بدون چشمانداز روشن برای پایان است. بازارهای انرژی آشفتهاند. پیشبینیهای ترامپ درباره «درگیری کوتاهمدت با پیامدهای اقتصادی اندک»، در حال فروپاشی است. تنگه هرمز احتمالاً برای هفتهها بسته خواهد ماند و این، چشمانداز قیمتهای بالای انرژی را تشدید میکند.
پیامدهای ماجراجویی ناموفق آمریکا، اکنون در همهجا دیده میشود. هیچ بخش از اقتصاد جهانی دستنخورده نمانده و تقریباً هیچکس نیست که متاثر از عواقب جنگ نباشد. اگر چه ایران در حال استفاده از سلاح هرمز است، اما کسانی که در جهان رنج میبرند، این وضعیت را گردن ایران نمیاندازند. آنها آمریکا را مقصر میدانند و حق دارند. جنگ، شکاف ترامپ با متحدان جهانی را عمیقتر کرده است. بیشتر نظرسنجیها نشان دادهاند که این جنگ، میان مردم آمریکا محبوب نیست. جنبههای سیاسی، اقتصادی و حتی دیپلماتیک همگی بدتر شدهاند.
ارزیابی دو عضو کنگره از دستاورد وارونه جنگ
شصت و پنج روز پس از شروع جنگ، معادله قوا چگونه است؟ ست مولتون نماینده کنگره آمریکا گفت: ایران، امروز نسبت به زمانی که هگست جنگ را شروع کرد، دستِ بالاتری دارد. آیتالله، حدود ۵۰ سال است که بر ایران حاکم است. ما (دموکراتها) هم بیاشتباه نبودهایم. مثلاً جیمی کارتر ماجرای بحران گروگانگیری را داشت. اما حتی او هم تنگه هرمز را باز نگه داشت!»
جک رید سناتور آمریکایی هم به شبکه ایبیسی نیوز گفت: ما نسبت به زمان آغاز جنگ علیه ایران، در وضعیت بسیار بدتری هستیم. هنوز مسئله مواد هستهای ایران را حل نکردهایم. بنابراین ترامپ به اهداف راهبردی خود دست نیافته است و به نظر میرسد که او برنامهای برای دستیابی به این اهداف ندارد. زبان قانون، مانند یک بازی فوتبال، زمان استراحت را پیشبینی نمیکند. رئیسجمهور آمریکا باید از قانون پیروی کند. باید به ما اطلاع داده شود. چنین اطلاعرسانی صورت نگرفته و او قانون را نادیده میگیرد.
افسانه سلطه آمریکا با این شکست فرو ریخت
جفری ساکس استاد اقتصاد دانشگاه کلمبیا، درباره افول قدرت کاخ سفید اظهار کرد: شکست ترامپ در جنگ ایران، افسانه سلطه آمریکا را فرو ریخت. ناکامی در تحمیل اراده خود بر تهران، نشانه فروپاشی پروژه پساجنگ سرد آمریکا و پایان توهم جهان تکقطبی است. جنگ ایران، لحظهای بود که افسانه قدرت مطلق آمریکا با واقعیت برخورد کرد. ایالات متحده، به مرزهای قدرت خود رسیده است؛ نه فقط به دلیل یک عملیات نظامی شکستخورده، بلکه به این دلیل که جهانی که زمانی امکان سلطه آمریکا را فراهم میکرد، دیگر وجود ندارد.
ساکس افزود: آمریکا امروز، به خطرناکترین کشور جهان تبدیل شده است. زیرا در تلاش برای دستیابی به اهدافی است که توان تحقق آنها را ندارد. شکاف میان آرمانهایی مانند سلطه جهانی و واقعیتهای موجود، در صورت تداوم، میتواند به آسیبهای جدی منجر شود. این وضعیت به خاطر نقش اسرائیل، ترکیبی از توهمات راهبردی را شکل داده و شرایطی بسیار خطرناک را ایجاد کرده است.
روزنامه صهیونیستی یدیعوت آحارونوت در گزارشی تأکید کرد: اهرم فشار واقعی ایران، خودش را در گلوگاه هرمز نشان میدهد. این به اندازه موشکها و برنامه هستهای ایران مهم است. با وجود خسارات سنگین، ایران کنترل خود بر تنگه هرمز را حفظ کرده است. بهطوریکه عبور کشتیها را محدود نموده و برای برخی عبور آنها هزینه تعیین کرده است. نفوذ ایران بر این مسیر حیاتی، به اندازه توان موشکی یا برنامه هستهای آن اهمیت یافته است. کنترل تنگه هرمز به ایران این امکان را میدهد بدون نیاز به برتری نظامی کامل، فشار اقتصادی و سیاسی گستردهای بر آمریکا و متحدانش وارد کند و معادلات جنگ را تغییر دهد.
ایران در حال بازموازنه راهبردی است
دنی سیترینوویچ مدیر سابق میز ایران در اطلاعات ارتش اسرائیل، در ارزیابی روند جنگ نوشت: ایران پس از جنگ ۳۹ روزه تصور میکند در حال پیروزی است. با خواندن آخرین پیشنهاد ایران، بهسختی میتوان از این نتیجهگیری فرار کرد که ایران پس از جنگ، باور دارد که دست برتر را دارد. این پیشنهاد، یک سند از سوی حکومتی تحت فشار یا در پی خروج از بحران نیست، بلکه پیشنهاد دولتی است که جنگ را فرصتی برای بازطراحی موازنه راهبردی به نفع خود میبیند. ایران فقط خواهان پایان درگیریها نیست، بلکه خواستار تضمینهایی برای جلوگیری از حملات آینده، همراه با دریافت غرامت و ایجاد سازوکاری مشخص برای تضمین آن است؛ سازوکاری که بر اهرم نفوذش بر تنگه هرمز تکیه دارد. تنگهای که پیش از آغاز جنگ باز بود. نگرانکنندهتر آن چیزی است که در این پیشنهاد اولویت ندارد. مسئله هستهای، که ظاهراً یکی از دلایل اصلی جنگ بود، عملاً به تعویق افتاده است. در همین حال، مؤثرترین ابزار فشار بر تهران، یعنی محاصره دریایی، قرار است پیش از آغاز مذاکرات هستهای برداشته شود.
پرسشهایی درباره جنگ پرهزینه
و بیدستاورد آمریکا
نویسنده میافزاید: این وضعیت، واشنگتن را در تنگنا قرار میدهد. اگر پیشنهاد را بپذیرد، با این پرسش مواجه خواهد شد که اصلاً هدف جنگ چه بود؟ نتیجه محتمل، تقویت حکومت ایران خواهد بود که با رفع تحریمها توانمندتر میشود، و چارچوبی هستهای که شباهت زیادی به توافقهای قبلی دارد؛ یعنی همان فرمول آشنای برجام: محدودیت در برابر مزایای اقتصادی. اما رد پیشنهاد هم راهحل آسانی نیست و این سؤال را مطرح میکند که آیا فشار نظامی بیشتر میتواند ایران را به موضعی مطلوبتر وادار کند؟ بسیار بعید است. نکته مهم دیگر: آیا اخیراً کسی درباره محدودیتهای واقعی بر برنامه موشکی ایران یا شبکه نیروهای نیابتی آن چیزی شنیده است؟ پاسخ ساده این است: چنین محدودیتهایی وجود ندارد، و احتمالاً هم وجود نخواهد داشت. این واقعیت نگرانی گستردهتری را تقویت میکند: چارچوب در حال شکلگیری، تغییر اساسی در وضعیت راهبردی ایران ایجاد نمیکند و یک بنبست راهبردی شکل میگیرد. یا آمریکا به سمت توافقی حرکت میکند که عمدتاً مطابق شروط ایران است، یا به مسیر تشدید تنش ادامه میدهد؛ که بعید است محاسبات تهران را تغییر دهد، اما تقریباً قطعاً بیثباتی اقتصادی جهانی را عمیقتر خواهد کرد. پیشنهاد ایران پیام روشنی دارد: قصد امتیاز دادن ندارد.
رهبر ایران در حال بازنویسی تاریخ خلیجفارس
«شاناکا پررا» تحلیلگر استرالیایی، با تأکید بر اینکه «رهبر ایران در حال بازنویسی تاریخ خلیجفارس است و سرنوشت مشابه پرتغالیها در انتظار آمریکاییهاست»، نوشت: ۳۰آوریل، روز ملی خلیجفارس در ایران است. این تاریخ سالروز اخراج پرتغالیها از جزیره هرمز توسط شاه عباس اول در سال ۱۶۲۲ و پایان یک قرن تسلط خارجی بر تنگه است. «سید مجتبی خامنهای» رهبر معظم ایران در سالگرد این روز، تصمیم گرفت مهمترین بیانیه خود را در طول جنگ صادر کند تا اعلام کند که آینده خلیجفارس، آیندهای بدون آمریکا خواهد بود و بیگانگانی که از هزاران کیلومتر دورتر میآیند، جایی در این منطقه ندارند مگر در قعر آبهای آن. ایران این را نه به عنوان یک بحران در سال ۲۰۲۶، بلکه به عنوان تکرار سال ۱۶۲۲ با بازی آمریکا در نقش پرتغال قاببندی میکند.
مجلس ایران اکنون در حال تدوین قانون درباره تنگه هرمز است که کشتیهای کشورهای متخاصم برای دریافت مجوز عبور باید غرامت جنگی بپردازند. همه متقاضیان باید از نام خلیجفارس استفاده کنند. 30 درصد درآمد عوارض به امور نظامی، و 70 درصد به توسعه اقتصادی اختصاص مییابد. نایبرئیس مجلس، این قانون را با ملیسازی صنعت نفت در سال ۱۹۵۱ مقایسه کرد. سازمان سیا در سال ۱۹۵۳، دولت مصدق را سرنگون کرد اما ایران تاریخ را به چالش میکشد.
در ۲ مه، شرکت هواپیمایی اسپیریت منحل و 17هزار شغل حذف شد؛ اولین تعطیلی بزرگ یک شرکت هواپیمایی آمریکایی از زمان ۱۱ سپتامبر. از ۲۸ فوریه، قیمت سوخت جت تقریباً دو برابر شده بود. برنامه اسپیریت بر مبنای ۲.۲۴ دلار بود اما در پایانآوریل به ۴.۵۱ دلار رسید. برنامه نجات ۵۰۰ میلیون دلاری ترامپ بر سر میز طلبکاران از بین رفت. درد سیاسی از جایگاه بنزین به تعدیل نیروی گسترده کشیده شد. شاخص اعتماد مصرفکننده ۴۹.۸ است که پایینترین رقم در تاریخ نظرسنجی دانشگاه میشیگان است. اسپیریت ایرلاینز اولین قربانی است. رهبر ایران در حال بازنویسی چهارصد سال تاریخ خلیجفارس است.